De Steenwijker jaren van Desi Bouterse

Desi Bouterse in het midden van de jaren zestig in Paramaribo (Still uit Hoge Bomen, AVRO, 2004)

Steenwijk - ‘De onmisbare Desi Bouterse.’ Zo noemt de Steenwijker/Meppeler Courant de speler onder wiens leiding basketbalclub Alcides uit Meppel de derby tegen stadsgenoot MSC op 24 februari 1972 overtuigend wist te winnen.

Met maar liefst 18 van de 37 goals was Bouterse de onbetwistbare topscorer van de avond. Het hele basketbalseizoen blonk Bouterse uit om zijn goede spel en werd hij bij Alcides op handen gedragen. U leest het goed, we hebben het hier over de later zo omstreden Surinaamse legerleider tegen wie op 9 februari het proces van de Decembermoorden zal worden hervat.
Bouterse maakte deel uit van de staf op de Johannes Post Kazerne in Havelte.

Martin van der Linde

In de tijd dat Bouterse in Meppel basketbalde, woonde hij met zijn gezin in Steenwijk. Begin jaren zeventig was hij daar via een aantal omzwervingen terecht gekomen. Bouterse was in 1945 geboren in Domburg in Suriname. Zijn jeugd bracht hij grotendeels door in Paramaribo. Nadat hij zijn middelbareschooldiploma had gehaald, kwam hij eerst als administratieve hulp te werken bij de aanleg van het Brokopondostuwmeer en later op de suikerplantage Mariënburg. Het waren de ‘sixties’ en een westerse levensstijl drong steeds meer door in Suriname. Net als veel Surinaamse jongeren reed ook Bouterse rond op een snelle brommer, droeg modieuze kleiding en beluisterde elpees.

Nederland

Hoewel het Suriname economisch gezien niet slecht verging, bleef Nederland voor veel jonge Surinamers aantrekkelijk. Niet vreemd aangezien het leven in de kolonie volledig op het moederland gericht was: het onderwijs, de winkels, levensmiddelen, de media. Nederland werd geïdealiseerd. Daar zouden kansen liggen, daar zou geld verdiend kunnen worden, daar gebeurde het. In 1968 vertrokken bijna vijfduizend Surinamers naar Nederland, onder wie Desi Bouterse. Op zoek naar avontuur en zijn vriendin Ingrid Figueira achterna, die al een jaar eerder naar Nederland was gekomen om een opleiding tot kleuterjuf te volgen.

Militaire dienst

In Nederland vond Bouterse werk op de administratie van brandkasten- en slotenfabriek Lips & Gispen NV in Dordrecht. Enkele maanden later werd hij opgeroepen voor militaire dienst. Als Surinamer had hij een Nederlands paspoort en dus was hij dienstplichtig. Bouterse koos ervoor om beroepsmilitair te worden en meldde zich aan voor de opleiding tot onderofficier bij de Koninklijke Landmacht. Zijn opleiding volgde hij in Weert en Den Bosch.

Johannes Post Kazerne

Begin 1971 was Bouterse klaar en werd hij bevorderd tot sergeant. Vervolgens kwam hij terecht bij het 47ste pantserinfanteriebataljon dat gestationeerd was op de Johannes Post Kazerne in Havelte. Hij maakte deel uit van een staf die leiding gaf aan ongeveer dertig dienstplichtigen en nam deel aan meerdere oefeningen in NAVO-verband. Collega’s uit die tijd omschrijven hem als ‘een eerlijke vent’ en ‘iemand met wie je plezier kon hebben’, maar die ‘niet aan flauwekul deed’ als er gewerkt moest worden.

Steenwijk

Bouterse was toen inmiddels getrouwd met zijn Ingrid en samen hadden ze een dochter, Peggy. Het gezin woonde aan de Bisschopsbergweg in Havelte, niet ver van de kazerne. Begin 1972 bleek Ingrid opnieuw zwanger, waarna de familie verhuisde naar een nieuwbouwwoning aan de Dieptol 7 in Steenwijk. Hier werd zoon Dino geboren. Toenmalige buren zien Bouterse nog zo in de keuken staan ‘van alles klaar te maken’. Met name zijn pindasoep viel goed in de smaak. Eén buurvrouw maakt het nog precies zoals ze indertijd van Bouterse heeft geleerd. Daarnaast kon Bouterse ‘als geen ander dansen’ en ging hij regelmatig uit, hoewel het ook een ‘gezinsmannetje’ was, aldus de voormalige buren.

Sportman

Bouterse bleek ook op en top sportman te zijn. De negen kilometer van zijn huis in Steenwijk naar de kazerne in Havelte legde hij regelmatig hardlopend af. Om wedstrijden te kunnen lopen meldde Bouterse zich aan bij de atletiekvereniging Steenwijk. Bij de club wordt hij herinnerd als ‘fanatiek’, ‘gedreven’ en ook als ‘aardige vent’. De tijden die Bouterse liep waren beter dan gemiddeld, maar geen Nederlandse top. Op de drie kilometer liep hij tijdens de noordelijke kampioenschappen met 9 minuten en 36 seconden een clubrecord. Bij een parkloop van vijf kilometer in Leeuwarden leverde volgens de Leeuwarder Courant ‘Daisy Bouterse uit Steenwijk een felle strijd met Peter Bots uit Warga om de vierde plaats, die Bouterse uiteindelijk won’. Zijn tijd was 15 minuten en 19 seconden, een persoonlijk record.

Basketbal en hardlopen

Naast fanatiek hardloper bleek Bouterse ook een getalenteerd basketballer. Op een avond liep hij met zijn sporttas in zijn hand binnen bij basketbalvereniging Alcides in Meppel met de vraag of hij mee mocht trainen. Nadat hij zich verkleed had, was direct duidelijk dat er een ‘geweldige basketballer’ op de vloer liep. De eerste vijf wedstrijden waaraan Bouterse meedeed, werden glansrijk gewonnen. Pas na drie maanden was er de eerste verliespartij omdat ‘de altijd op doelpunten belust zijnde Desi Bouterse een off-day had’, aldus de Meppeler Courant. De vorm was snel weer terug, want in de resterende wedstrijden was telkens een hoofdrol voor Bouterse weggelegd en leidde hij Alcides naar promotie naar de landelijke Tweede Divisie A. Door opnieuw een verhuizing moest het team het jaar erop het echter zonder Bouterse stellen, waarna Alcides kansloos weer degradeerde.

Seedorf

In oktober 1974 vertrok Bouterse met zijn gezin uit Steenwijk naar het Duitse dorpje Zeven in de buurt van legerplaats Seedorf. Nederlandse militairen die in het buitenland geplaatst waren ontvingen een gevarentoeslag en kregen diverse belastingvoordelen waardoor ze meer konden verdienen. Jeugdvriend Roy Bottse zegt dat Bouterse ‘economisch dacht’ en noemt het financiële voordeel als waarschijnlijke reden voor de verhuizing naar Duitsland. Bouterse zou daarnaast in ‘erotische blaadjes’ hebben gehandeld en gaf om wat bij te verdienen twee keer per week gymles aan huisvrouwen.
In Seedorf bleef Bouterse sporten en deed hij in november 1974 zelfs mee aan de tv-actie ‘Geven voor leven’ van de NCRV en de Kankerbestrijding. Een aantal militairen, onder wie Bouterse, leverde met een estafetteloop van 440 kilometer vanuit Seedorf achtduizend ingezamelde guldens rechtstreeks af in de tv-studio. Op de beelden is te zien hoe Bouterse met rode muts de studio binnen komt rennen en zwijgend op het podium staat naast presentator Ted de Braak.

Suriname

Bouterse bleef uiteindelijk maar een jaar in Seedorf wonen. Op 21 oktober 1975 vertrok hij naar Suriname om daar mee te helpen bij de oprichting van een Surinaams leger.
Op 25 november dat jaar zou Suriname onafhankelijk worden. Een kleine vijf jaar later hoorde de rest van de wereld voor het eerst de naam van Bouterse toen hij als leider van een groep van vijftien sergeanten uit het Surinaamse leger een militaire coup pleegde. De staatsgreep, de Decembermoorden in 1982 en zijn betrokkenheid bij de handel in drugs maakten hem internationaal tot een omstreden figuur.
In Steenwijk en bij basketbalclub Alcides leidde dit achteraf tot de veelgemaakte grap: ‘In onze tijd schoot hij ook al met scherp.’