Henk Koobs en Roelof Talen (r) vorig jaar 30 augustus in Neuengamme. Ze zijn ook de initiatiefnemers van een eigen monument voor de Staphorster slachtoffers in het voormalige kamp.

Staphorsters plaatsen gedenkobject op plek waar 20 gemeentegenoten stierven

Henk Koobs en Roelof Talen (r) vorig jaar 30 augustus in Neuengamme. Ze zijn ook de initiatiefnemers van een eigen monument voor de Staphorster slachtoffers in het voormalige kamp. Streekredactie / Eelco Kuiken

Staphorst - Staphorst krijgt een eigen monument in het voormalige concentratiekamp Neuengamme om de twintig slachtoffers van de razzia op 30 en 31 augustus 1944 te herdenken. Het stalen object wordt waarschijnlijk in augustus of september van dit jaar onthuld in het kamp bij Hamburg.

Dat bevestigt Henk Koobs, voorzitter van de Historische Vereniging Staphorst. Op het monument komen de twintig namen te staan van de Staphorster mannen en jongens die in de nacht van 30 op 31 augustus door de Duitsers werden opgepakt.

Initiatiefnemers zijn de Historische Vereniging Staphorst en ondernemer Roelof Talen. In augustus vorig jaar zorgden zij er ook voor dat er voor het eerst sinds de oorlog een groep van vijftig nabestaanden en belangstellenden met een bus naar Neuengamme ging om de slachtoffers ter plekke te herdenken. Dat was een indrukwekkende dag, precies 75 jaar na de razzia.

De onthulling van het monument in Neuengamme is of op 30 of 31 augustus, de datum van de razzia of 9 september. Toen gingen de Staphorsters van Amersfoort op transport naar Neuengamme.

Alles zelf

In de weken voor de onthulling gaat een aantal Staphorsters al naar Neuengamme om het object hoogstpersoonlijk op de juiste plek neer te zetten. Het stalen monument maken de Staphorsters zelf. Ook het transport en de plaatsing gebeurt door eigen mensen. „Daar hoef je in Staphorst niet achteraan. Doen we allemaal zelf”, zegt Koobs. De directie van Kamp Neuengamme wil meewerken.

Op vrijdag 30 augustus vorig jaar werd al duidelijk dat de Historische Vereniging en Roelof Talen zich hard gingen maken voor een eigen Staphorster monument in Neuengamme. Er zijn meer organisaties die een eigen gedenkobject hebben. Er staat ook een gedenkteken ter herdenking van de razzia van Putten. 552 Mannen uit het Veluwse dorp kwamen om.

De mannen moesten onder de meest verschrikkelijke omstandigheden werken, onder andere tankgrachten graven en zwoegen in de steenfabriek van Neuengamme of in een van de buitenkampen Ze stierven aan ondervoeding, geweld of ziektes. Dat was het doel van de SS: vernietiging door dwangarbeid.

Eigen monument

Er staat een enorm gedenkteken voor de bijna 43.000 doden die vielen in Neuengamme – daar legden de Staphorsters vorig jaar ook een krans, maar volgens de Staphorster initiatiefnemers is een eigen monument in het voormalige kamp ook een goede zaak. „We hebben in het dorp veel te lang te weinig gedaan. Er zijn nu nog nabestaanden die in leven zijn. Daarom is het belangrijk dat wij dit nu doen”, zegt Koobs. „We zijn dat aan onze stand verplicht.”

Razzia

In de avond en nacht van 30 op 31 augustus 1944 gaat de politie door Staphorst om twintig schijnbaar willekeurige mannen op te pakken. Het is zijn allen middenstanders. De mannen worden als zogeheten represaille-gijzelaar gevangengezet in Kamp Amersfoort. De razzia vindt plaats na de aanslag van het verzet op de commandant van kamp Beugelen. Commandant Hopman raakt gewond, maar overleeft. De groep wordt vastgezet in Kamp Amersfoort.

Er is sprake van hun vrijlating. Dat loopt anders. Op 6 september rijdt de SS'er Van der Schatte Olivier met zijn chauffeur door de Staatsbossen. Ze krijgen autopech. Van der Schatte Olivier wordt doodgeschoten door het verzet. De Duitsers zijn razend en zetten de twintig Staphorsters op transport naar Neuengamme. Niemand keert terug.

Jan Massier is de enige die overleeft. Hij wordt eind april 1945 door de Engelsen meer dood dan levend naar een hospitaal gebracht, dat valt in documenten te lezen. Hij verdwijnt echter spoorloos.