Ondertoon
Door Ton Henzen

Treindates

In de kantine van de Meppeler Courant werd vanmiddag het boek van Janneke Wiegers `Dit is een kaping` ten doop gehouden. Ze bood het eerste exemplaar aan haar vader aan. Het gezin Wiegers heeft tussen 1954 en 1962 in Meppel gewoond.

Meppelers zijn volgens Wiegers geen echte Drenten. Drenten zijn terughoudend in hun reacties, maar Meppelers niet, ze zijn direct, geven hun mening in alle openheid, aldus de oud-provinciaal ambtenaar annex amateur-psycholoog wiens dochter Janneke in het Diaconessenhuis werd geboren. Wiegers maakte de gijzeling op het Provinciehuis in Assen mee, maar wist abseilend aan een brandslang vanaf de tweede verdieping het pand te verlaten.

In Assen en Bovensmilde heeft de Molukse gemeenschap in Drenthe vandaag herdacht dat het dertig jaar geleden is dat de treinkaping bij De Punt op gewelddadige wijze werd beëindigd. Daarbij kwamen destijds zes van de negen kapers om het leven. Vervolgens was er vanmiddag tot 16.00 uur een discussiebijeenkomst in een wijkcentrum in Bovensmilde. Een aantal sprekers, onder wie oud-actievoerders, ging in op de Molukse vrijheidsstrijd en hoe de huidige impasse daarvan doorbroken kan worden.
Oud-actievoerders. Tegenwoordig zouden we mensen die anderen in gijzeling nemen en dodelijke slachtoffers niet schuwen terroristen noemen. Ongeacht het waardeoordeel dat we over hun eventuele idealistische drijfveren zouden hebben.

Het bericht over de herdenking staat vandaag op de voorpagina van onze kranten. Zaken die raakvlak hebben of in het verlengde liggen van de gijzelingen uit de jaren zeventig halen nog steeds de voorpagina.
Tijdens onze redactievergadering eerder vanmiddag refereerde een van de collega`s aan de herdenking in Assen en Bovensmilde. Waarom worden de twee gijzelaars die bij de bevrijding omkwamen niet herdacht? Welke autoriteit zou dat moeten doen? Burgemeester Jan Rijpstra van de gemeente Tynaarlo waar de Punt onder valt? Is dat nog zinvol dertig jaar na de bevrijding?
Ik denk het wel. Zij waren slachtoffer van jonge, fanatieke `actievoerders`, die het gebruik van geweld op de koop toe namen en willens en wetens het risico accepteerden van gelegitimeerd tegengeweld van de overheid om de gegijzelden te bevrijden.

Ik kan me voorstellen dat er in overleg met de nabestaanden ooit een monument komt dat herinnert aan de treinkapingen en de gijzeling van de school in Bovensmilde. Zou dat wonden openrijten of is het een aanklacht tegen het gebruik van politiek geweld?
Op de plek van de school is nu slechts een grasveld. Sommige inwoners van Bovensmilde willen er graag een herdenkingsteken oprichten, maar de gemeente Midden-Drenthe ziet hier vooralsnog niet genoeg draagvlak voor. Oud-leerlingen hopen de gemeente binnenkort alsnog te kunnen overtuigen van het nut van een gedenkteken. Zou er dan ook een herdenkingsteken in Wijster, de locatie van de eerste treinkaping in 1975, en bij De Punt moeten komen?

De uitgave van het boek van Janneke Wiegers is snel gegaan. Vooral door het voortvarende werk van Janneke Wiegers zelf die de treinkaping op de valreep in een historische context heeft geplaatst en de foto`s van passende onderschriften heeft voorzien. Het boek rolde afgelopen vrijdag van de persen bij Drukkerij Giethoorn ten Brink. Hier en daar zitten in het boek nog een paar slordigheidjes. Bij de eerstvolgende druk halen we die eruit.

Dankzij een lezersactie is het boek voor nog geen zeven euro te koop. Alle inspanningen waren erop gericht het boek juist vandaag, 11 juni op deze historische dag exact dertig jaar na de bevrijding van de trein bij De Punt te laten verschijnen. Dat was destijds voor velen een gelukkige dag, maar ook voor een aantal families, zowel Nederlandse als Molukse, een zwarte dag. Het is daarom vandaag ook een dag van gemengde gevoelens. Voor Janneke Wiegers is het een dag waarnaar zij jarenlang heeft verlangd: een uitgave waarin haar ooggetuigeverslag is opgenomen. Het is een moment ook waarop we ons bewust worden dat gewelddadige acties, zoals in de jaren zeventig en enkele jaren geleden met de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, onze samenleving kunnen verscheuren. Het boek van Janneke Wiegers is een bijdrage om samen te binden, te verwerken wat is gebeurd en er lering uit te trekken.

Het werd na de uitreiking een reünie met de familie van Janneke Wiegers en met vier andere gegijzelde vrouwen, die na de hernieuwde kennismaking met elkaar omgaan als goede vriendinnen. Ze spraken vlak voor het vertrek naar de binnenstad voor een gezamenlijke maaltijd over het eufemistische woord `actievoerders`. Ze hoorden bij de bestorming van de trein door de mariniers voor het eerst het woord terroristen. `Zijn hier nog terroristen?`, riepen hun bevrijders. Ze hadden uit de mond van de treinkapers gehoord dat het `alles of niets` was. Ze kwamen allemaal vrij of niemand. Dat was de enorme mentale pressie waaronder ze gebukt gingen.

Het was typisch iets voor Janneke, keek de onderhoudend pratende vader Wiegers terug, dat zij in de trein de handen uit de mouwen stak. Ze werd de minister van Voedsel genoemd. Janneke distribueerde de voeding die dagelijks naar de trein werd gebracht. Hij vindt het knap dat ze haar ervaringen zo helder onder woorden heeft gebracht. Angst kende hij dertig jaar geleden niet, hij had steun aan zijn geloof. Hij had de zekerheid dat wat er ook zou gebeuren voorbestemd was en dus een betekenis zou hebben. De intens gevoelde vreugde over het bericht van de bevrijding, nadat hij in zijn woonplaats Assen de gierende straaljagers had gehoord, dat gevoel, dat blijft een van de gelukkigste herinneringen in zijn leven.

Met bloemen en planten verliet Janneke de kantine, omringd door haar vriendinnen uit de trein. Nu zou je gekscherend praten over treindates. Daarvoor hadden ze wel bijna drie weken vastgezeten in die scheefhangende trein, een beeld dat ik me nog steeds scherp voor de geest kan halen. Ik zag een paar uur na de bevrijding de kapotgeschoten trein. Dat de gegijzelden daar levend uitgekomen zijn, vroeg ik me af. Vanmiddag ontmoette ik er vijf, doortastende, wijze vrouwen die drie weken bijzondere levenservaring een plek hebben gegeven.