Archeoloog wil nu echt de grond in

Zwartewatersklooster – Liggen er lijken van ridders in de grond bij Zwartewatersklooster of zit er wat anders in de bodem? Gemeentelijk archeoloog Hemmy Clevis vindt dat een grondradaronderzoek van afgelopen zomer verder onderzoek nodig maakt.

Zijn het knekels van 149 ridders die sneuvelden bij de Slag bij Ane in 1227, funderingen van een middeleeuwse kapel of is het toch wat anders? Er ligt wat begraven in de grond nabij Zwartewatersklooster, dat is duidelijk. Radaronderzoek dat afgelopen zomer plaatsvond door amateurarcheologen, wees dit uit. Ook gemeentelijke archeoloog Hemmy Clevis, bevoegd gezag in deze regio als het gaat om bodemvondsten in de regio, vindt dat er nader onderzoek nodig is.

Verhalen

Amateurarcheoloog Paul Rademaker (79) uit Hasselt houdt zich al twintig jaar met deze zaak bezig. Tientallen bronnen, overleveringen en verhalen reppen over 149 hoge commandanten die na de verloren slag bij Ane rust vonden op een begraafplaats op een rivierduin bij Zwartewatersklooster. Zes jaar later, in 1233, verrees het daadwerkelijke klooster dat als doel had voor het zielenheil van de overleden te zorgen.

Het Zwartewatersklooster stond er tot de Reformatie. Rademaker krijgt steeds meer medestanders. Hij komt steeds een stapje verder. Alles wijst naar die ene plek, net buiten het oeroude gehucht. De plek heet in de volksmond Het Oude Kerkhof, diverse bronnen verwijzen naar deze plaats als begraafplaats, overleveringen en volksverhalen  reppen over doden en afgelopen zomer wees grondradaronderzoek uit dat er wel degelijk wat ligt of heeft gelegen in de bodem.

Strafexpeditie

Een strafexpeditie van de Bisschop van Utrecht, Otto zur Lippe, op 12 juli 1227 tegen Rudolf van Coevorden en zijn Drentse leger liep dramatisch af. De bisschop en veel edelen wilden de weerspannige Drenten die weigerden belasting te betalen, mores leren. Bij het huidige Ane kwam het tot een confrontatie. De ridders zakten met hun harnassen en paarden weg in het veen, waarna de Drenten ze afslachtten. Gijsbrecht van Amstel was erbij, net als Herman van Woerden, de graven Gerard van Gelre, Boudewijn van Bentheim en Bernhard van Horstmar. Ze stierven allen. Het hardnekkige verhaal gaat dat 149 edelen, waaronder de genoemde heren, begraven liggen nabij Zwaterwatersklooster.

Grondradar

Zijn het botten, stenen, sleuven van funderingen of wat anders? De grondradar gaf afgelopen zomer verstoringen aan; anomalieën, zaken die er niet thuishoren en die overduidelijk door mensenhanden zijn gemaakt. Alles bij elkaar genoeg reden voor archeoloog Hemmy Clevis, die in dienst is van de gemeente Zwolle, maar ook werkt in Zwartwaterland, Kampen en Hattem, om verder onderzoek aan te bevelen.

Dat betekent fysiek graven, maar het betekent ook een aardige kostenpost. ‘Met alles wat we nu weten, in combinatie met de resultaten van het onderzoek van vorig jaar zomer, maken dat ik vind dat we verder onderzoek moeten doen. Let wel, het is een dure grap. Als gemeente en provincie niet mee willen werken, houdt het op en doen we niks.’

Voorstel

Clevis is expert en bevoegd gezag als het gaat om archeologische vondsten in de regio. Binnen een week of twee legt hij een voorstel op de burelen van gemeente en provincie. Het gaat niet zomaar om een graafmachine. Mochten er bijvoorbeeld stoffelijke resten liggen, dan komen er meerdere vervolgonderzoeken. Wie waren deze mensen? Zijn er bijvoorbeeld via DNA nog verwanten te vinden? Forensisch archeologen onderzoeken ook de resten. Hoe kwamen ze aan hun einde?

‘Een vervolgonderzoek levert waarschijnlijk weer nieuwe en dure andere stappen op. Dat moet wel betaald worden’, zegt Clevis. Het zou volgens hem goed kunnen dat er wat ligt.

‘Mochten het stoffelijke resten zijn uit de vroege 13e eeuw, dan is dat natuurlijk heel bijzonder. Het zorgt ervoor dat ze plek nog verder stijgt qua cultuurhistorische waarde. Bovendien zaten er beroemde mensen tussen. Tegelijkertijd wil ik het enthousiasme wel wat temperen. We vinden geen lijken met harnassen en speren. De heren gingen naakt in een lijkenzak de grond in. Bovendien is het zo dat lijken vroeger boven het grondwater werden begraven; deze verstoringen zitten onder het grondwaterpeil. Wellicht zit er wat anders in de grond en gaat het om een veld waar in de middeleeuwen dode koeien na de veepest werden begraven. We weten het niet, maar er zit wel wat in de bodem en het is niet natuurlijk. Mocht er geen geld op tafel komen voor verder onderzoek, dan blijft het hier voorlopig bij.’