Jacques Tichelaar stapt op

Assen - Commissaris van de Koning in Drenthe Jacques Tichelaar is woensdagavond afgetreden. Hij maakte zijn besluit even na zeven uur bekend op het provinciehuis in Assen, vlak voor aanvang van het tweede deel van het spoeddebat.

Dat openbare debat ging over het feit of Tichelaar zich inderdaad had bemoeid met het toewijzen van een ontwerpopdracht aan zijn schoonzus Karin Klinkenberg. Over die kwestie werd afgelopen zaterdag gepubliceerd in een artikel van Dagblad van het Noorden en De Volkskrant.

In het Radio Drenthe-programma Cassata schoof Tichelaar diezelfde dag de aantijgingen tegen hem nog van tafel, maar twee dagen later bleek uit een brief die hij schreef aan Provinciale Staten, en in het bezit was van beide genoemde kranten, toch dat hij zelf zijn schoonzus voordroeg voor de herinrichting van Huize Tetrode, een rijksmonument in Assen én eigendom van de provincie.

'Deze week deed mij ontzettend veel pijn'

Volgens Tichelaar heerst er bij statenleden onvoldoende vertrouwen in hem en wil hij de eer aan zichzelf houden. Ook vanwege zijn gezondheid besloot hij zijn functie neer te leggen. De beschuldigingen en opmerkingen over affaires waarbij Tichelaar niet was betrokken schoten hem in het verkeerde keelgat. 'Deze week deed mij ontzettend veel pijn. U heeft kunnen zien hoeveel de aantijgingen in het debat mij hebben geraakt', aldus een aangeslagen Jacques Tichelaar.

Oorspronkelijk zou er rond zeven uur een tweede termijn van het spoeddebat volgen, maar na de schorsing nam Tichelaar direct het woord en kondigde zijn aftreden aan. Tichelaar gaf aan geen persconferentie te houden. Hij wil op normale manier het provinciehuis verlaten.

Gedeputeerde Cees Bijl neemt voorlopig de taken van de vertrokken Jacques Tichelaar waar.

'Voorvechter voor de Drentse zaak is opgestapt'

In een persconferentie meldde woordvoerder en partijgenoot/gedeputeerde Cees Bijl dat Tichelaar veel voor Drenthe heeft betekend, maar dat Tichelaar heeft gemerkt dat er geen vertrouwen meer in hem bestaat. 'Een voorvechter voor de Drentse zaak is opgestapt. Voor u zit een zeer aangeslagen college', aldus Bijl. Gedeputeerde Henk Jumelet noemde het opstappen van de Commissaris van de Koning een 'persoonlijk drama' voor Tichelaar.

'Een drama voor de persoon Tichelaar', aldus Klaas Neutel (CDA). 'Hij heeft door zijn vertrek de koninklijke weg gevolgd.' Volgens Jordy Tuin (D66) uit de Wijk heeft de afgetreden Commissaris van de Koning het enig juiste besluit genomen. 'De integriteit van het openbaar bestuur moet altijd voorop staan.' Tuin vond het opmerkelijk dat Tichelaar aan de ene kant nederigheid wilde betrachten, maar dat hij na een half uur om zich heen begon te slaan. 'Toen was het voor ons duidelijk: het is klaar.'

Maaike Bakker (PvdA) uit Diever maakt een aangeslagen indruk na het vertrek van Tichelaar. 'Jacques heeft heel veel goeds voor Drenthe gedaan.'

Docente aan Dingstede in Meppel Marianne van der Tol (D66) zegt dat Jacques Tichelaar in het debat flink door het stof moest. 'Als hij die toon had vastgehouden, was het maar de vraag of onze fractie een motie van wantrouwen had gesteund.'

Betoog

Eerder nog bood Tichelaar tijdens het spoeddebat zijn excuses aan voor zijn rol rondom een omstreden opdracht aan zijn schoonzus Karin Klinkenberg. Tijdens een emotioneel betoog bekende hij: 'Ik ben aangeslagen maar niet verslagen.' Tichelaar (PvdA) zei te willen leren van zijn fouten. 'Ik wil mij inzetten voor vertrouwen, maar dat kost tijd', zo vroeg hij de Drentse statenleden. De kritiek nam hij serieus. 'De vraag is: kan en wil ik verder?' Die vraag beantwoordde hij bevestigend. Hij bood de staten excuses dubbel en dwars aan. 'Ik had nooit, maar ook nooit de naam van mijn schoonzus moeten noemen. Ook al was het bedoeld als een voorbeeld, een suggestie. Het was onhandig en stom. Dit had ik meteen moeten erkennen. Omdat ik nooit de intentie had te beïnvloeden, kwam de erkenning te laat. Kwaliteit als daadkracht kan ook een valkuil zijn.'

Geschonden vertrouwen herstellen

De stoere uitspraak van 'ik zou hetzelfde weer doen', nam hij vanmiddag in het debat terug. De commissaris wilde weer aan het werk gaan om het geschonden vertrouwen te herstellen. Veel meer overleggen met collega- bestuurders zou volgens hem een van de voornemens zijn om het beter te doen. Hij wilde leren van de fouten en zich inzetten voor het herstellen van vertrouwen.

Getergde indruk

Aan het einde van zijn lange betoog vroeg hij de staten hem de kans te geven te keren van zijn fouten. Hij zegde toe met hulp van de staten een balans te vinden tussen daadkracht en emoties zonder in de greep te komen van angst en verlamming. Tichelaar zei ook dat hij moet leren tot tien te tellen. Tijdens de beantwoording van suggestieve vraag van Uppelschoten van de PVV over een mogelijke betrokkenheid met een ontslag in de gemeente Westland maakte Tichelaar een getergde indruk. Hij zei moeite te hebben als er zaken worden beweerd waarop hij geen wederhoor kan inbrengen.

SP zegt vertrouwen op in Tichelaar

In de eerste termijn verklaarde de PVV dat er niet aan een zwaar oordeel valt te ontkomen over Tichelaar. Volgens fractievoorzitter Nico Uppelschoten is het wantrouwen deze week toegenomen door de brief aan de staten waarin hij toegeeft de naam van zijn schoonzus in een overleg met de ambtelijke organisatie is genoemd. De PVV vindt het vreemd dat de opdracht aan de eerste firma is afgenomen. Waarom heeft de commissaris zich bemoeit met een kleine opdracht.

De SP stelde vanmiddag in de vergadering van Provinciale Staten dat ze het vertrouwen in Tichelaar kwijt zijn. De anderen partijen wachten de reactie van Tichelaar af voordat ze willen oordelen of hij kan blijven als commissaris. De grootste oppositiepartij in de Provinciale Staten in Drenthe hoop dat Tichelaar 'de enige juiste keuze maakt, en zijn ontslag indient bij de regering', aldus fractievoorzitter Wim Moinat van de SP.

'Nu een nieuwe loot aan de zware boom vol kwesties'

'Het is triest dat dit debat moet worden gevoerd', verklaarde de fractieleider van de PvdA, Roelie Goettsch, partijgenote van Jacques Tichelaar. Waarom heeft hij bemoeienis met een familielid niet tijdens ambtelijk overleg en aan het college van GS gemeld, wilde zij weten. Wist hij niet van te voren dat zijn schoonzus in Huize Tetrode een presentatie zou geven? Ze vroeg zich af of hij op dat moment zich niet realiseerde dat hij de integriteitscode schond. Op basis van de antwoorden van de commissaris beoordeelt de PvdA-fractie of en zo ja in welke mate hij het ambt heeft geschaad.

Waar een kleine provincie groot kan zijn, aldus Marianne van der Tol van D66. Ze noemde een aantal kwesties in de politiek die binnen en buiten de provincie bekend zijn. 'Ze hebben een gemene deler: de commissaris van de koning. Nu een nieuwe loot aan de zware boom vol kwesties. De kranten schetsten een ontluisterend beeld van de Drentse politiek. Waarbij de commissaris overal bij weg komt en de statenleden worden betiteld als wegkijkers. Tichelaar regelt en provoceert. Wat waren we trots in 2015 hier in Drenthe zonder veel gemor ruim 2500 vluchtelingen werden onthaald. Onder regie van Tichelaar. Onze Sjaak had het goed geregeld. En nu dit', aldus Van der Tol.

'Het aanzien van Drenthe is geschaad'

'Wat is dat toch dat de commissaris weer is vervallen in een kapitale fout. Hij moet toch weten dat hij in een glazen huis leeft. Is het zelfoverschatting, domheid of arrogantie', vroeg Van der Tol van D66 zich af. In het RTV Drenthe programma Cassata zei Tichelaar dat hij het weer net zo zou doen.Daarmee roept hij een negatief beeld op van politici. Het is volgens haar voer voor populisten. Welk beeld blijft er hangen? Ze voelde verslagenheid en verdriet. Ze citeerde oud-minister Ien Dales: integer ben je niet een beetje. Het aanzien van Drenthe is geschaad.'

Ook de definitieve opstelling van D66 hangt af van de antwoorden van de commissaris. 'Het gaat niet om het bedrag. Aan integriteit hangt geen prijskaartje.'

'Schijn van belangenverstrengeling is gewekt'

Hans Kuipers van GroenLinks benadrukte dat integriteit is het hoogste goed in politiek en openbaar bestuur. 'De schijn van belangenverstrengeling is gewekt. Hij heeft bijgedragen aan de mediastorm door zaterdag een reactie te geven in Cassata en niet onmiddellijk de fractievoorzitters heeft geïnformeerd. Zijn suggesties als commissaris van de koning over het benaderen van de firma van zijn schoonzus niet sturend is bedoeld, maar als zodanig overkomt. Hij zal zijn excuses aan de staten moeten aanbieden en beloven dat hij voortaan tijdig informatie verstrekt.' Kuipers verwacht een reflectie op zijn positie als Commissaris van de Koning.

Bernadettevan den Berg (ChristenUnie) zei net als andere woordvoerders het te betreuren dat dit debat moet worden gehouden. 'De commissaris moet de integriteit in de provincie bevorderen. Ze stelde een aantal vragen over de kwestie Tetrode. De informatie is volgens haar niet eensluidend. Belangrijk is om vast te stellen of er voor de toekomst nog voldoende vertrouwen is in de commissaris.'

'Het meest ontluisterende is dat hij de staten niet serieus heeft genomen en niet de waarheid heeft gesproken', aldus Frank Duut van 50Plus. 'Er zit ook licht tussen het bijna afgerond zijn van de opdracht aan zijn schoonzus en een extra klus drie maanden later. De informatie van de commissaris was misleidend.'

'Weten wanneer je je mond moet houden'

Volgens fractieleider Riëtte Wollerich van het CDA is er geen alternatief voor transparantie en openheid. 'Geen alternatief voor integriteit. Anders wordt de legitimiteit van het openbaar bestuur geschaad. Dit is slecht voor het beeld van de politiek en doet geen recht aan de inzet in de staten. Integriteit vraagt wikken en wegen en weten wanneer je je mond moet houden. Van mensen met een grote politieke bagage mag je veronderstellen dat ze de grenzen van hun handelen kennen', aldus Wollerich. 'Tichelaar moet duidelijk maken waarom hij boos werd dat er tien maanden niets was gebeurd aan de herinrichting van Huize Tetrode. Waarom bent u niet weggegaan toen u bij de presentatie uw schoonzus trof? En waarom hebt u de staten niet op de hoogte gesteld. Het CDA wil heldere antwoorden', benadrukte zij.