Nederlandstalig boek over Frank Zappa: prima instap, maar zeer beknopt

Meppel - Vorige week dinsdag was het precies 25 jaar geleden dat componist en muzikant Frank Zappa 'vertrok voor zijn laatste reis', zoals zijn familie dat destijds aankondigde. Sinds zijn overlijden verschenen er talloze boeken over het fenomeen. De eerste serieuze in het Nederlands verscheen pas onlangs: 'Zappa - Controversieel componist', geschreven door historicus Peter Sijnke.

Frank Zappa was bijna 53 jaar toen hij stierf aan kanker, maar had eigenlijk tweemaal zo lang geleefd. Een workaholic die als een van de weinigen in popmuziek volledig zijn eigen weg ging, voor wie beperkingen niet bestonden en een geweldig gevoel voor ironie, sarcasme en zelfspot had. Alles wat Zappa maakte, zowel in zijn eigen studio als op het podium, legde hij vast. Alleen al tijdens zijn leven leverde dat zestig albums op. Inmiddels is de teller de 110 gepasseerd.

Band met Nederland

Sijnke verdeelt zijn boek in grofweg drie delen: over Zappa’s werk per jaar, zijn persoonlijke leven en - in het bijzonder - zijn band met Nederland. Dat doet hij verspreid over 160 pagina’s. Een mammoetklus op zich, want zie al die informatie maar eens terug te brengen tot een handig en leesbaar boek.

De historicus slaagt daar ten dele in. Met name in het deel over Nederland laat hij veel kansen liggen. De concerten van Zappa in Nederland worden beknopt besproken, soms aan de hand van recensies, maar een goed beeld van de optredens - ook op muzikaal vlak - krijgt de lezer niet. Waarom was er tijdens de concerten in 1988 in Rotterdam binnen Zappa's groep zoveel onrust en waarom lastte de bandleider een pauze in tijdens het concert in Ahoy' in februari 1978? Feiten die het Nederlandse verhaal mooi kunnen inkleuren. Wel noemt Sijnke de setlist van Zappa's laatste concert in Genua in 1988; in dat kader hadden de twee shows in dat jaar in Ahoy zeker meer aandacht mogen hebben, ook omdat twee totaal verschillende optredens werden gegeven.

De beknoptheid van dit boek wringt ook op het vlak van de Nederlanders waarmee Zappa samenwerkte en door de jaren contact had. Acht regels over VPRO-programmamaker Roelof Kiers is karig. En waar is Frank Scheffer, de cineast die aan het begin van deze eeuw een aantal docu’s over Zappa maakte?

Ook iemand als Co de Kloet Jr. had mooie anekdotes met de lezer kunnen delen: de programmamaker had de laatste 15 jaar van Zappa’s leven van alle Nederlanders het meeste contact met hem, en na diens dood met Zappa’s vrouw Gail en zoon Dweezil. Of het spraakmakende tv-interview met Ivo Niehe bij Zappa thuis in 1991? Geen letter over terug te vinden. Jammer, want Niehe bezocht Zappa juist in de periode waarin hij - tijdelijk, zo bleek later - kankervrij was.

Relevantie

Onderbelicht in dit boek: Zappa's filmproducties, zoals 'Baby Snakes' en '200 Motels'. De enige jaren geleden gemaakte docu ‘When Zappa Came To Sicily’ blijft helemaal onbenoemd. Daarin wordt de Zappa-familie voor de laatste maal geportretteerd, voordat Gail overlijdt en de kinderen ruzie krijgen. Essentiële onderdelen van het (recente) Zappa-verhaal.

Sijnke gaat in zijn boek in op het belang van Frank Zappa. Waar hij juist als historicus extra het accent op kon leggen is Zappa's relevantie. Wat heeft de Amerikaan betekend voor de (pop)muziek? Is zijn muziek toekomstbestendig? De klassieke muziek van later? Auteur Paul Lemmens schreef in 1995 in het Nederlandse Zappa-magazine The Black Page daarover een uitgebreid essay, aan de hand van interviews met kenners en fans. Met zo’n bijdrage had Sijnke door de ogen van 2018 een waardevolle balans kunnen opmaken over de huidige positie die Zappa's muziek inneemt.

'Zappa - Controversieel componist' is een leuke leidraad door het werk en leven van Frank Zappa, maar ook een boek waarin veel meer in had gezeten. Als introductie op het Zappa universum doet dit boek prima zijn werk. Maar een vervolg - dan wel in de vorm van een uitgebreide versie met meer diepgang en onderzoek - mag er gerust komen.

Wouter Bessels

'Zappa - Controversieel componist' door Peter Sijnke. Uitgeverij Verbum. ISBN: 9789493028005.