Ondertoon
Door Ton Henzen

Volkshuisvesting

Goedemorgen, de woninginspectrice. Ik kom even inspectie houden. Liggen de lakens recht in de kast, is het beddengoed verschoond, loopt de emmer van de poepdoos niet over.

Het is nu nauwelijks voor te stellen, maar in het verleden stond de woninginspectrice van de Meppeler Woningstichting, nu Woonconcept, onverwacht voor de deur bij een van de huurders. Ze werd geen strobreed in de weg gelegd. De woninginspectrice lette zorgvuldig op de hygiëne in huis. Ze opende eigener beweging deuren, kastjes en lades en haalde een vinger over de plinten. Het was de tijd van reinheid, rust en regelmaat. En de wet op de privacy was nog ver weg.
De woninginspectrice is een van de fenomenen dat in de loop van 100 jaar sociale woningbouw is verdwenen.

Woonconcept kijkt terug op een dynamische eeuw van bouwen, renoveren, het oplossen van de woningnood en de ontwikkeling van wat tegenwoordig maatschappelijk vastgoed (scholen, kinderopvang, zorgeenheden) wordt genoemd. Tot en met eind volgende week is de expositie Meppel 100 jaar Volkshuisvesting te zien in de Kennisfabriek aan de Gasgracht. De expositie werd vanmiddag officieel geopend.
In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw kwam de nadruk volledig te liggen op het snel en goedkoop bouwen van woningen. Trefwoorden waren schaalvergroting - de vogeltjesflats in de Haveltermade werden wolkenkrabbers genoemd - en standaardisatie. Het ging niet alleen om het bouwen van een woning of een rijtje woningen, maar om het opzetten van hele nieuwe woonwijken. De naoorlogse geboortegolf maakte dat er veel oog was voor jonge gezinnen, zo vermeldt de terugblik `Meppel 100 jaar Volkshuisvesting.`

Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig begonnen de eerste grote renovatieprojecten in Meppel. De toenmalige staatssecretaris van Volkshuisvesting Jan Schaefer kwam naar Meppel om persoonlijk poolshoogte te nemen in de Heemskerkstraat, de Ezinge- en de Indische Buurt. Het gemeentebestuur was voorzichtig voorstander van sloop van vooroorlogse woningen om zodoende ruimte te creëren voor moderne nieuwbouw. Schaefer steunde de bewoners om vast te houden aan de oorspronkelijke huizen en deze grondig op te knappen - te renoveren - waardoor ook het sociale leefklimaat van de karakteristieke volksbuurten bewaard kon blijven. Het was immers maar de vraag of de duurdere nieuwbouw betaalbaar was voor de oorspronkelijke bewoners.

Beroemd werd de uitspraak van Jan Schaefer dat in `gelul niemand kan wonen`. Hij wilde er maar mee zeggen dat eindeloze discussies uit den boze waren. Renoveren was zijn credo. Dat gebeurde in de Heemskerkstraat en in de Ezingebuurt. Daar werd overigens wel een aantal woningen in de Papaverstraat gesloopt om de door de toenmalige burgemeester Henk Eijsink bepleite ruimte te scheppen. Aan de renovatie van de Indische Buurt gingen protesten en een demonstratie vooraf.
De Haveltermade werd in de jaren vijftig en zestig ontwikkeld en enkele jaren geleden grondig opgeknapt, geherstructureerd, met nieuwe woningen, wegen en rercreatieve ruimten. De veelbesproken galerijflat De Lange Jammer, jarenlang steen des aanstoots in de buurt, ging tegen de vlakte.

De Haveltermade is een wijk die wordt gekenmerkt door ruimte en groen. Tijdens een Congres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten jaren geleden in Meppel maakten burgemeesters en wethouders een rondrit door de stad. Een van de bestemmingen was de grootste probleemwijk in Meppel, zo heette dat in die dagen. Burgemeester Guusje ter Horst van Nijmegen, nu minister van Binnenlandse Zaken, keek haar ogen uit. `Is dit een probleemwijk? Doe daar maar een paar van dan slaap ik voortaan een stuk rustiger,` lachte ze.

De bezoekers verdrongen zich vrijdagmiddag voor de panelen met veel foto`s van het oude Meppel. Wat was het een gezellige stad. Maar achter die façade van gezelligheid stonden kleine soms scheef gezakte huizen, met hygiënische wantoestanden en stinkende grachten. De Melody Singers leverden een vrolijke bijdrage aan de opening. Ze stonden te zingen op het plein voor de Kennisfabriek met uitzicht op de nieuwe gracht. Daar lag nog geen schip afgemeerd. Er zit een beetje vervuild slib op de bodem dat het waterschap eerst wil onderzoeken. Met een historisch vaartuig langs de nieuwe kade was het beeld ter ere van 100 jaar volkshuisvesting compleet geweest.