Het gebouw waar oecumenische wijkgemeente Het Erfdeel de diensten houdt.

Afsplitsing Erfdeel van de Protestantse Gemeente Meppel komt niet zomaar uit de lucht vallen | achtergrond

Het gebouw waar oecumenische wijkgemeente Het Erfdeel de diensten houdt. Foto: Daan Prest

De voorbereidingen voor de afsplitsing van wijkgemeente Het Erfdeel in de Oosterboer van de Protestantse Gemeente Meppel (PGM) komen niet uit de lucht vallen. Vanaf het begin van het besluitvormingsproces over de bezuinigingen binnen de kerkgemeente zijn de meningen verdeeld.

In 2013 werd duidelijk dat er in de toekomst grote financiële tekorten zouden ontstaan. Dit liep volgens de prognoses op tot een structureel tekort van 150.000 euro in 2018. De ontkerkelijking ging ook niet aan Meppel voorbij.

Er moest volgens de algemene kerkenraad ingrijpend worden bezuinigd om de jaarlijkse exploitatie weer sluitend te krijgen. De twee grootste kostenposten op de begroting zijn de salarissen voor de predikanten en het onderhoud en beheer van de gebouwen. De algemene kerkenraad, onder voorzitterschap van Jan Oldebesten, besloot de inzet van de predikanten zoveel mogelijk op peil te houden. Dit betekende dat de bezuinigingen moesten worden gezocht in gebouwen.

Grote Kerk, Oude Kerk of Het Erfdeel

De algemene kerkenraad stelde in 2016 een programma van eisen op. Daarin beschreef zij de wensen over de kerk van de toekomst en de daarbij passende huisvesting. Centraal stond het multifunctioneel gebruik van de kerkzaal en de overige ruimten. In 2018 besloot de raad om in de toekomst alle kerkelijke activiteiten te concentreren in één gebouw. Voor de keuze tussen de Grote Kerk, de Oude Kerk of kerkzaal Het Erfdeel was het opgestelde programma van eisen leidend.

Na een uitvoerig onderzoek en overleg met de gemeenteleden werd in maart 2019 gekozen voor de Oude Kerk met Trias als gebouw voor de toekomst. Vanaf dat moment kwamen de bezwaren naar buiten. Een deel van de gemeenteleden beschuldigt de algemene kerkenraad van een gebrek aan democratisch overleg. Deze kritische groep maakt zich sterk voor de Grote Kerk als centrum van de kerkelijke activiteiten.

De oecumenische wijkgemeente Het Erfdeel in de Oosterboer was verbijsterd over het besluit het huurcontract met Vanboeijen over het gebruik van de kerkzaal te zijner tijd op te zeggen. De keuze voor de Oude Kerk leidde tot een aantal bezwaarschriften. Deze werden uiteindelijk verworpen. Huls Architecten uit Staphorst ging aan de slag met de verbouwplannen van de Oude Kerk. In oktober vorig jaar werd het verbouwplan ingediend bij de gemeente voor de vereiste bouwvergunning.

De Oude Kerk is een provinciaal monument. Ook de monumentencommissie in Assen moest haar goedkeuring aan het verbouwplan geven. De bedenkingen van de provinciale monumentencommissie werden verwerkt in het verbouwplan, waarna er een akkoord kwam en de gemeente op 5 maart de vergunning verleende.

Afsplitsing afgewezen

Begin februari stuurde de wijkkerkenraad van Het Erfdeel een lange brief naar de algemene kerkenraad. Daarin kondigt zij de afsplitsing van de Protestantse Gemeente Meppel aan. „Na raadpleging van de gemeenteleden is besloten alle benodigde stappen te zetten om als zelfstandige gemeente verder te gaan binnen het verband van de Protestantse Kerk Nederland.”

De algemene kerkenraad moet echter toestemming geven voor een splitsing. Zij deed het verzoek om te onderzoeken of er toenadering mogelijk was om de splitsing te voorkomen. Er waren volgens de wijkkerkenraad in de Oosterboer geen nieuwe ontwikkelingen voor een wijziging in beleid en zienswijze. Er lag ondertussen een gedegen splitsingsplan dat volgens de wijkkerkenraad „een goed perspectief naar de toekomst biedt.”

Het verzoek tot splitsing medio januari werd formeel afgewezen door de algemene kerkenraad. De enige mogelijkheid om zelfstandig verder te gaan is volgens de wijkkerkenraad Het Erfdeel om een „gemeente van bijzondere aard” te worden. Dit zou echter betekenen dat er geen aanspraak kan worden gemaakt op een gedeelte van de financiële middelen van de Protestantse Gemeente Meppel. Deze middelen behoren ook Het Erfdeel toe naar rato van het aantal gemeenteleden per wijkgemeente.

Bij elkaar houden van de gemeente

Binnen de Protestantse Gemeente Meppel kwam de vraag op of er gewerkt kon worden aan een ultieme poging recht te doen aan de wens tot zelfstandigheid en tegelijkertijd de Protestantse Gemeente bij elkaar te houden. Wijkgemeente Het Erfdeel hield vast aan haar bezwaarschrift tegen de 2 miljoen euro kostende verbouwing van de Oude Kerk. Een van de argumenten is dat de gemeenteleden niet juist en volledig zijn geïnformeerd. De voorbereidingen voor de afsplitsing gaan ondertussen wel door. Een overleg hierover leverde negen uitgangspunten op om de Protestantse Gemeente bij elkaar te houden.

Deze uitgangspunten zijn voor de wijkkerkenraad in de Oosterboer echter niet voldoende om met vertrouwen op een goed resultaat verdere gesprekken aan te gaan. De eigenheid van de wijkgemeente Het Erfdeel is voor de langere termijn niet gewaarborgd. De benodigde investering van 2 miljoen euro, met alle daarbij behorende onzekerheden, is onverantwoord en wordt niet aangehouden tot na de uitkomst van de gesprekken. „Er is simpelweg geen vertrouwen in samenwerking met het huidige bestuur van de algemene kerkenraad. Zij behartigt alleen de belangen van wijkgemeente Stad en Landen (centrum, Koedijkslanden, Berggierslanden en Haveltermade) en niet die van Het Erfdeel.

Compromis

De wijkkerkenraad in de Oosterboer weigert het aanbod op termijn gebruik te maken van de Oude Kerk. „Als wij zouden gaan vieren in het straks nieuwe gebouw dan zijn wij ook verantwoordelijk voor de onverantwoorde uitgave van 2 miljoen euro voor de verbouw van een kerk. Wij vinden het gezien het teruglopende aantal kerkleden en zeker gezien het coronatijdperk, dat die 2 miljoen beter besteed kan worden aan extra pastoraat en aan een dominee en niet aan stenen voor een gebouw dat straks veel te groot zal zijn”, aldus de wijkkerkenraad van Het Erfdeel.

Volgens de voorzitter van het college van kerkrentmeesters Berend Bossen kunnen de gemeenteleden van Het Erfdeel op termijn ook naar eigen inzicht gebruik maken van de verbouwde Oude Kerk. Met eigen diensten en een eigen predikant. „Maar de wijkkerkenraad van Het Erfdeel aarzelt nog”, aldus Bossen.

Nadat de algemene kerkenraad in 2018 besloten had om in de toekomst uit te gaan van één kerkgebouw, bleek dat Het Erfdeel moeite heeft met het loslaten van hun eigen kerkzaal in de Oosterboer, zo blikt Bossen terug. „In de periode na dit besluit heeft Het Erfdeel zich afgevraagd of er voor hen een andere oplossing mogelijk zou zijn. Daarbij zou zij ook in de toekomst gebruik willen blijven maken van de kerkzaal van Vanboeijen. Tijdens dat proces heeft de wijkkerkenraad van Het Erfdeel op enig moment een enquête onder hun gemeenteleden gehouden. Daaruit kwam naar voren dat een meerderheid van de gemeenteleden er de voorkeur aan geeft om binnen de Protestantse Gemeente Meppel te blijven.”

Plan: Erfdeel mag tot jaar na afronding van verbouwing Oude Kerk in eigen zaal blijven

Voor een praktische oplossing heeft een commissie onder leiding van de classispredikant ds. Jan Hommes een plan uitgewerkt. Dit plan gaat er van uit dat Het Erfdeel een zelfstandige wijkgemeente binnen de Protestantse Gemeente Meppel blijft.

Een overgang van de eigen kerkzaal in de Oosterboer naar een gezamenlijk gebruik van de verbouwde kerk kan door veel gemeenteleden van Het Erfdeel als ingrijpend worden ervaren, zo realiseert de algemene kerkenraad zich. In het voorstel van de commissie Hommes is opgenomen dat Het Erfdeel maximaal tot een jaar na de afronding van de verbouwing in de eigen kerkzaal kan blijven kerken. „Dit biedt de wijkkerkenraad van Het Erfdeel de mogelijkheid de overgang naar de verbouwde kerk zorgvuldig voor te bereiden. Helaas is de wijkkerkenraad van Het Erfdeel nog niet erg enthousiast over het plan van de commissie Hommes”, aldus Berend Bossen.