Eerbetoon aan Meppeler kunstenaar Jan Mankes; Hollands meest verstilde schilder

Meppel - Op misschien een enkele bewoner van de Jan Mankeshof na, zal het menig Meppeler zijn ontgaan: de 130e geboortedag van schilder Jan Mankes. Er waren dan ook geen festiviteiten, geen herdenkingen en geen toespraken. Dat zal heel anders zijn op de herdenking van de 100e sterfdag van de beroemde schilder op 23 april 2020.

De Parelhoen van Jan Mankes.

De Parelhoen van Jan Mankes. NDC Mediagroep

Op dinsdag 28 januari verscheen er een nieuwe biografie over Jan Mankes bij uitgeverij WBooks. De biografie is van de hand van Rémon van Gemeren, die eerder boeken over Louis Couperus, Joost Zwagerman en Jan Eijkelboom publiceerde.

In Jan Mankes, schilder van tederheid volgt schrijver Rémon van Gemeren het leven van de schilder op de voet. Hij plaatst Mankes in de context van zijn omgeving (Meppel, Delft, Den Haag en uiteindelijk Eerbeek) en zijn tijd, het begin van de twintigste eeuw.

Jan Mankes (1889-1920) werd slechts dertig jaar, maar liet bijna tweehonderd schilderijen na. Hij zonderde zich het liefst af in de natuur en in zijn atelier. Uiterlijk was hij kalm, maar innerlijk was hij onrustig. Van Gemeren schetst in zijn biografie een intrigerend beeld van een kunstenaar die uiting wilde geven aan zijn geestelijk leven en daartoe naar manieren zocht om dieper door te dringen tot de objecten en de mensen die hij afbeeldde. Zijn werk wordt gekenmerkt wordt door verstilling, verfijning, eenvoud, zuiverheid en melancholie.

Leven

Jan Mankes werd op 15 augustus 1889 geboren in Meppel als zoon van Beint Mankes en Jentje Hartsuiker. Hij ging in 1902 naar de hbs in Meppel, maar hield dat voor gezien toen het gezin in 1904 naar Delft verhuisde. Vijf jaar later vertrok het gezin naar Friesland. Van 1909 tot 1915 woonde Mankes met zijn ouders in Het Meer, een buurtschap gelegen tussen Heerenveen en De Knipe.

In 1913 leerde hij Anne Zernike kennen, een theologe en de eerste vrouwelijke predikant van Nederland in Bovenknijpe. Hij trouwde in 1915 met haar, waarna ze een tijdje in Den Haag woonden. In 1916 verhuisden ze naar Eerbeek in Gelderland omdat ze dachten dat die bosrijke omgeving goed zou zijn voor Mankes, die inmiddels aan tuberculose leed. In deze periode woonde hij ook enkele maanden in Nunspeet.

In 1918 werd hun zoon Beint geboren, vernoemd naar Jans vader. Mankes was erg ziek en lag veel in bed; wanneer het iets beter ging werkte hij onafgebroken.

Mankes overleed in 1920 aan zijn ziekte, toen hij 30 jaar oud was. Hij werd begraven in Eerbeek.

Hij produceerde gedurende zijn korte leven zo'n 150 schilderijen, ongeveer 100 tekeningen en zo'n 50 prenten. Hij schilderde met name portretten, dieren, landschappen en stillevens. In meer dan de helft van zijn werk is de natuur het belangrijkste onderwerp.

Veel tekeningen zijn te vinden in het Rijksmuseum. In de Rijksstudio van het museum zijn 156 werken van Mankes opgenomen, hoewel er wel een aantal dubbelingen worden weergegeven. Het Rijksmuseum besteedt nooit een expositie aan één kunstenaar en dus ook niet in het geval van de 100e sterfdag van Jan Mankes. Wél is er tot eind oktober een portret van de schilder te zien. Dit werk is een bruikleen van een andere grote verzamelaar van werk van Mankes, het Museum Arnhem. Het Museum Arnhem herbergt een collectie van 41 werken van de schilder.

Exposities

Een andere grote verzameling is te vinden in Museum Belvédère in Oranjewoud bij Heerenveen. Het museum hield in 2013 een overzichtstentoonstelling gewijd Jan Mankes. In dat zelfde jaar werd een boek over de schilder uitgebracht: Jan Mankes - een kunstenaarsleven in brieven. Ook verscheen er een speciaal aan Mankes gewijd nummer van het museumtijdschrift MB. In 2015 werden de teksten uit het tijdschrift opnieuw gepubliceerd in een boekje Jan Mankes in woord en beeld.

Belvédère besteedt in 2020 wel aandacht aan de 100ste sterfdag van de schilder. Er wordt gewerkt aan een expositie die voorlopig de werktitel ‘Jan Mankes en de dieren’ draagt. In de zomer, waarschijnlijk van 4 juli tot 20 september zijn werken te zien van onder andere konijnen, uilen, valken, kraaien en parelhoenders. Enkele van de werken komen uit de eigen 36 werken grote collectie maar er zijn ook bruiklenen te zien.

MORE, het museum voor modern realisme in Grossel besteedt in april 2020 extra aandacht aan Mankes. Normaal zijn vijf werken opgenomen in de permanente tentoonstelling maar volgend jaar zullen alle 18 werken uit de collectie worden getoond. Het is de verwachting dat deze bijzondere expositie tot de zomer te zien zal zijn.