Film De Oost laat gemoederen hoog oplopen. Richard Spraakman, voorzitter oud-Indiëgangers Meppel: 'Jammer dat we de film maar vanuit een perspectief zien'

De film De Oost, over de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog, is een van de meest besproken Nederlandse speelfilms van de afgelopen jaren.

De broers Spraakman, links Richard Spraakman.

De broers Spraakman, links Richard Spraakman. Foto: Eigen foto

Volgens Richard Spraakman, voorzitter oud-Indiëgangers Meppel, wordt er een eenzijdig beeld geschetst van de onafhankelijkheidsstrijd: „Het was een ongelofelijke complexe oorlog. Dat geldt voor elke oorlog, maar voor deze helemaal.”

De film speelt zich af in 1946 en 1947, tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog, die volgde op een zeer roerige periode die ook wel ‘de Bersiap’ wordt genoemd. In de film wordt een jonge militair gevolgd, die door de gewelddadige acties van kapitein Raymond Westerling twijfelt over de noodzaak van de strijd. De beruchte Westerling, bijgenaamd De Turk, is een omstreden figuur uit de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Er is altijd discussie geweest over de vraag of hij het geweld, waaronder de beruchte executies, zelf initieerde of dat hij hier van hogerhand in gestuurd was.

In de periode van 1945-1949 zijn er totaal 200.000 Nederlanders onder wie 95.000 dienstplichtigen, 25.000 oorlogsvrijwilligers en 80.000 Koninklijk Nederlands Indisch leger-militairen actief geweest in het voormalige Nederlands-Indië. Meer dan 6000 jongemannen zijn daarbij omgekomen. Ruim 260 mannen uit Meppel vertrokken naar Indië.

Kritiek

De afgelopen maanden zijn de gemoederen hoogopgelopen. De film zorgde voor veel kritiek onder oorlogsveteranen. Zij krijgen het gevoel dat ze worden weggezet als nazi’s. In een aantal scènes worden de Nederlandse militairen afgebeeld in zwarte uniformen. Dit doet hen te veel denken aan de nazi’s. Terwijl dit soort outfits nooit gedragen zijn in Indonesië. Ook critici uit de Molukse en Indische gemeenschap vinden dat er in de film een eenzijdig en onjuist beeld wordt geschetst.

Richard Spraakman sprak, samen met zijn broers Henk en Bob, met Meppeler veteranen die dienstdeden in het voormalige Nederlands-Indië. Ook Spraakman vindt dat er een te eenzijdig beeld wordt geschetst van de onafhankelijkheidsoorlog. „De film opent met beelden van de terugkomst. De militairen worden ontvangen met spandoeken waarop woorden staan als ‘nazi’s’. Daarmee is de toon direct gezet. Hierdoor krijg je een negatief beeld van de veteranen. Dit had anders gekund”, vindt Spraakman.

Meppeler oud-Indiëgangers

De executies, uitgevoerd door kapitein Westerling, spelen een grote rol in de film. Westerling wordt bestempeld als een grote oorlogsmisdadiger die veel slachtoffers op zijn geweten heeft. Dat er excessen werden uitgevoerd is een feit. Maar in hoeverre het om oorlogsmisdaden gaat, is nog altijd de vraag. De Meppeler oorlogsveteranen, die de broers Spraakman tot nu toe hebben gesproken, praten niet over deze excessen: „Maar dat wil niet zeggen dat het niet gebeurd is”, zegt Richard Spraakman.

Is De Oost een sterke film? „Het is goed dat de film er is. Het zorgt ervoor dat er meer over deze periode wordt gesproken. Hoewel de film teruggrijpt op historische gebeurtenissen, gaat het hier maar om 1 procent van alle 200.000 militairen die in Nederlands-Indië zijn geweest. Het is jammer dat we de film maar vanuit een perspectief zien. Terwijl er zoveel meer gaande was”, vervolgt de oud-Meppeler.

Drie oud-Meppeler broers Spraakman hebben het idee opgevat de namen van de 260 oud-Indiëgangers uit Meppel met een portret vast te leggen in een herdenkingsboek. In 2019 hebben zij daarvoor de stichting Oud-Indiëgangers Meppel opgericht. Daarvan zijn Richard Spraakman, Henk Spraakman en Bob Spraakman bestuurslid. Vader Joop Spraakman ging als dienstplichtige soldaat naar Nederlands-Indië. Hij raakte daar zwaargewond.