'Het ging om de dikke laag brons, triest genoeg' | Meppelerdiep

In de serie Meppelerdiep speelt nostalgie een prominente rol. Actuele gebeurtenissen worden geplaatst tegen het decor van het verleden. Met foto’s van toen en nu. Vandaag: weer een verdwenen kunstwerk.

Het verdwenen kunstwerk 'Vrijheid' van Harm de Noord.

Het verdwenen kunstwerk 'Vrijheid' van Harm de Noord. Foto: Harm de Noord

In de hal van het vroegere Waterschapskantoor op Blankenstein hing een groot schilderij. Dat dateerde uit 1999 en was gemaakt door de kunstenaar Egge Baarveld (1955-2006). Het hangt er niet meer. Herald van Gerner van de afdeling voorlichting van Waterschap Drents Overijsselse Delta gebeld. We vertellen over de zoektocht.

Hij kent het schilderij niet. Dus hangt het niet in het hoofdkantoor aan de Dokter van Deenweg in Zwolle. „Maar waar dan wel? Aan wie moet ik dat nou eens vragen?”, overpeinst de voorlichter. Het wachten is op het resultaat van het speurwerk van Herald van Gerner. Wordt vervolgd.

Jonkmanschool

Ondertussen komt er een bericht binnen via Jaap Klinkers, de hoofdredacteur van het kwartaalblad van Stichting Oud Meppel. „Weer een verdwenen kunstwerk. Diny Bakker (weduwe van Menny Bakker, eertijds leraar aan de mavo) vertelde mij dat er bij de vroegere Ireneschool in de Haveltermade bij de oplevering een kunstwerk werd geplaatst van de Meppeler kunstenaar (en leraar aan de LTS) Harm de Noord. Harm was indertijd een spraakmakende figuur in Meppel, een echte bohémien/non-conformist en zeer zeker een populaire leraar. Hij had volgens Diny Bakker een mooi kunstwerk gemaakt: een vis op een sokkel. Dat kwam er in het kader van de 1 procent regeling.” Dit percentage van de nieuwbouwkosten mocht aan kunst worden besteed.

Jaap Klinkers: „De Ireneschool is al jaren geleden verdwenen. Afgebroken en geen spoor meer van te vinden. Op de plek waar de school ooit stond, is nu de Aldi gevestigd.”

Harm de Noord is geboren in 1934 in Meppel. Tussen 1953 en 1957 studeerde hij aan de AKI, Kunstacademie Enschede, nu ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten. Hij woonde en werkte ook 14 jaar in Frankrijk. Harm en zijn vrouw Annechien wonen sinds een jaar aan het Kuipersdijkje in Broekhuizen waar hij zijn eigen atelier en galerie heeft.

Waar is het beeld gebleven? Net zoals zovele van deze openbare kunstwerken afgevoerd naar de Gemeentewerf en daar een roemloze dood gestorven? Thijs Rinsema helpt, wederom, mee het raadsel op te lossen. Het gaat niet om een vis en de Ireneschool is niet de juiste locatie.

Vrijheid

Thijs Rinsema: „Harm vond zelf dat het beeld getiteld Vrijheid meer op een vogel leek. Het beeld stond naast het speelplein van de W.F. Jonkmanschool aan de Goeman Borgesiussingel in de Haveltermade.”

Volgens Harm de Noord bestond het object uit twee zijkanten die een zandlopermodel hadden, met daartussen en daarboven een vogelidee. „Het geheel stond voor een muur waarop een aantal vogels in vrijheid vliegen. Die vogels waren getekend door architect Geert Oostergetel. Idee achter dit kunstwerk was de steeds toenemende vrijheid die leerlingen ervaren. Het metalen plastiek had ik uit plaatmateriaal en rond metaal gemaakt. Het geheel was in elkaar gelast en voorzien van structuren door middel van elektrisch oplassen met elektroden. Het was daarna verzinkt bij Rollecate in Staphorst met daarover een laag brons. Het beeld werd geplaatst in 1964. Het was leuk werk en ik zou het zo weer willen maken.”

In de Wold Aa

Op een gegeven moment stond het beeld tussen struiken. Het was ondertussen wat roestig geworden en daarom wit geschilderd. Harm de Noord: „Blijkbaar wilden ze daar middels die witte verf wat aan doen. Mij hebben ze daar niet naar gevraagd.”

Over het verdwijnen van het object zijn twee theorieën in omloop. Het kan zijn dat het door baldadige jeugd kapot is gemaakt en in stukken in de Wold Aa is gegooid. Harm de Noord heeft ter plekke – de betonnen sokkel staat er nog – met een stok de bodem van de Wold Aa onderzocht om te voelen of hij op iets hards stootte. Hij vond niets. Zelf vermoedt hij dat het beeld vanwege de waarde aan brons van de sokkel is gehaald en meegenomen. Dat gebeurde in het recente verleden wel vaker. Bronzen beelden, particulier bezit, werden uit tuinen ontvreemd. Ook uit een beeldentuin in Zweeloo.

„De jeugd krijgt het niet uit elkaar. Daarvoor was het te stevig gemonteerd. Het ging vermoedelijk om die dikke laag brons, triest genoeg. Jammer van het kunstwerk.”