Meppel klimt langzaam uit financieel dal (analyse)

Nieuwe woonwijk Nieuwveense Landen in aanbouw. Wilbert Bijzitter

Meppel - De gemeente presenteerde in mei de jaarrekening over 2017. Dit leidde tot juichende persberichten. Vorig jaar was een goed jaar. De rekening van 2017 sluit af met een positief resultaat van 3.135.000 euro en met een stijging van de reserves. Toch is er reden voor enige ongerustheid.

De gemeente schermt met een positieve jaarrekening en dat klopt: eenvoudig gezegd, met het geld dat nu wordt ontvangen dekt men de uitgaven.

Waar niemand over spreekt zijn de enorme schulden (126 miljoen euro) die de gemeente heeft. Schulden dienen natuurlijk te worden afgelost (met rente) en daarvoor is een overschot nodig of nieuwe (goedkopere) leningen. In het tempo waarin de gemeente nu aflost is er pas over twee raadsperiodes een acceptabel niveau bereikt.

Resultaat

Op het gepresenteerde resultaat is wel wat op te merken. De totaal lasten bedroegen 108,334 miljoen euro. De totale baten kwamen uit op 111,265 miljoen. Het verschil tussen de uitgaven en de inkomsten is het resultaat. In dit geval is dat 2,931 miljoen.

De gemeente voert echter een positief resultaat op van 3,135 miljoen. Doordat er wordt geschoven met reserves rekent de gemeente zich ruim twee ton rijker. ‘Het saldo van de mutaties reserves heeft een positief effect op het resultaat van 203.000’, meldt de gemeente. Dus door geld in spaarpot 1 te stoppen en uit spaarpot 2 te halen verdient de gemeente op papier twee ton.

Kengetallen

In de jaarrekening zijn kengetallen opgenomen, waaruit een goed inzicht in het weerstandsvermogen, de benodigde weerstandscapaciteit en het risicoprofiel is af te leiden. Het kengetal voor leningen is de schuldquote. De solvabiliteitsratio geeft aan hoe het staat met het eigen vermogen en vreemd vermogen, zoals leningen.

De schuldquote is de totale schuld als percentage van de totale opbrengsten (baten). De schuldquote van Meppel is met 115% erg hoog in vergelijking met het gemiddelde van alle gemeenten (ongeveer 60%). Positief is de richting waarop de schuldquote zich ontwikkelt. In 2016 bedroeg deze nog 123%.

De solvabiliteitsratio van Meppel is 8%. Dat is erg laag. Het goede nieuws is dat dit in 2016 nog 6% was, dus er zit een stijging in maar de solvabiliteitsratio is nog ver verwijderd van de veilige 20%.

Grond

Het financiële hoofdpijndossier van Meppel blijft de leningen voor aangekochte grond. Om bouwgronden aan te kopen heeft de gemeente leningen afgesloten, de rentelast drukt op de grondexploitaties. Met de verhuur en verkoopopbrengst kunnen leningen afgelost worden.

Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de boekwaarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze moet worden terugverdiend. Het kengetal grondexploitatie bedraagt 73%.

Risicoanalyse

Het adviesbureau Metafoor heeft een risicoanalyse gemaakt van de grondexploitaties. Risico’s zijn onder meer te hoge boekwaarde van het grondbezit, tegenvallende verkoopresultaten in tijd en geld, stijgende kosten van bouw- en woonrijp maken en juridische geschillen.

Met name de boekwaarde is een al jaren lang slepend dingetje van vele miljoenen. In 2013 ging de gemeenteraad akkoord met het afwaarderen van woningbouwgrond in Nieuwveense Landen tot agrarische waarde.

Deze toen noodzakelijke afboeking kostte de gemeente 14,3 miljoen euro. Daarnaast werd besloten om de aanleg van riolering en een gemaal niet langer te betalen uit grondexploitaties, maar ten laste te brengen van de rioolheffing. Deze zogenaamde stelselwijziging verlichtte de financiële last op de grondexploitatie van Nieuwveense Landen met nog eens 6,7 miljoen euro.

Financieel onderzoeksbureau DHV gaf in 2006 al aan dat Nieuwveense Landen een te groot risico voor Meppel vormde. ‘De gemeente blijkt zich behoorlijk verrekend te hebben in de kostenraming van wegen en de openbare ruimte en de opbrengst van de grond. Met als resultaat een verschil van 20 miljoen euro’, was de conclusie van DHV. En toen moest de wereldwijde financiële crisis nog beginnen.

De gemeente verkocht in mei 2016 de laatste ‘afgeboekte grond’ in Nieuwveense Landen. Ondanks dat de grondverkopen in 2015 en 2016 drie miljoen euro in het laatje brachten, bleef Nieuwveense Landen eerder een bodemloze put dan een geldboom.

Taxatiewaarde

Door een verandering in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) van 2016 is de categorie niet in exploitatie genomen gronden (NIEGG) komen te vervallen. Deze gronden zijn daarom per 1-1-2016 zonder afwaardering van de boekwaarde ondergebracht bij de materiële vaste activa. In het wijzigingsbesluit is voorgeschreven dat uiterlijk 31 december 2019 deze gronden moeten worden gewaardeerd tegen taxatiewaarde. Hier zit een risico. Is die taxatiewaarde hoger of lager dan de boekwaarde?

Grondexploitatie

Toepassing van de begrotingsregels voor overheden leidt ertoe dat over het boekjaar 2017 zowel winst als verlies wordt genomen op grondexploitaties. De winstneming is hoger dan de afboeking en overige lasten, waardoor per saldo een positief resultaat resulteert van 5.060.000 euro.

Om de verwachte tekorten op verliesgevende grondexploitaties af te dekken zijn de voorzieningen met € 923.000 verhoogd. Daarnaast is als gevolg van de herijking van het plan Nieuwveense Landen een deel van de gemeentelijke gronden buiten het exploitatiegebied gevallen. Conform de BBV regels (Besluit Begroting en Verantwoording) worden deze gronden afgeboekt naar getaxeerde waarde. Dit leidt in de jaarrekening 2017 tot een afboeking op gronden van € 954.000. samen levert dit een verlies op van 1,877 miljoen.

Er werd echter 6,412 door winstneming verdiend. Het afsluiten van grondexploitaties Kinkhorststraat en Marten Ottenlaan leverde nog eens een positief eindresultaat van € 526.000.

Per saldo is er sprake van een positief resultaat van € 5.060.000 in de jaarrekening 2017.

Zorgenkindjes

Naast de lasten voor de bouwgrond liggen er nog enkele bedreigingen voor de financiële positie van de gemeente op de loer. Gaat het mis met Reestmond, krijgt Meppel minder uit het gemeentefonds of als er een tekort is bij het WWB-inkomensdeel, dan vallen de gevolgen nog mee.

Anders is het bij de huurinkomsten van de Ezinge school en de sportaccommodatie en zeker bij de overschrijding op het budget sociaal domein. Dan is er al gauw sprake van miljoenentekorten.

Ezinge

Het onderwijspark Ezinge met de sportaccommodatie is gerealiseerd door Woonconcept Onroerend Goed BV (WOG). De gemeente staat borg voor de lening die voor de bouw is afgesloten, en jaarlijks gedeeltelijk wordt afgelost. Eind 2017 is dit € 48,0 miljoen met een resterende looptijd 35 jaar.

Belangrijkste risico betreft een faillissement van de WOG, de business case is afhankelijk van huurinkomsten van derden waardoor leegstand het belangrijkste risico vormt. Voor de gemeente is er dan een risico dat de borgstelling wordt aangesproken.

Sociaal domein

Zo werd afgelopen jaar op het sociaal domein een tekort van 2.452.000 euro gerealiseerd ten opzichte van de begroting. De grootste afwijkingen worden veroorzaakt door hogere uitgaven voor jeugdhulp (€ 1,3 miljoen) en huishoudelijke verzorging en vervoersvoorzieningen (€ 0,8 miljoen) en dagbesteding (€ 0,5 mln.).

Risico

De gemeente hanteert verschillende scenario’s voor de mogelijke tegenvallers. De berekening van de risico’s leidt tot een op te vangen risico van 4,9 miljoen euro, dat is het gemiddelde van het positieve scenario en het negatieve scenario.

Belastingen

Als het bij de gemeente misgaat met de financiën, dan moet de burgers en bedrijven bijspringen. Hoeveel de belastingbetaler kan bijdragen wordt uitgedrukt in het kengetal belastingcapaciteit.

De belastingdruk in Meppel is laag ten opzichte van het landelijke gemiddelde. De lokale lasten in de gemeente zijn € 122 per huishouden lager dan het landelijk gemiddelde. Dit wijst op een mogelijke ruimte voor de gemeente Meppel om de lokale lasten te verhogen.

De portemonnee van de Meppeler inwoners en ondernemers kan dus nog flink worden uitgeschud indien er problemen ontstaan. Dat is voor de gemeente een geruststellende gedachte maar voor de belastingbetaler een slecht scenario.

Burgemeester en wethouders boden de gemeenteraad de jaarstukken 2017 in mei aan. De stukken staan op de voorlopige agenda van de vergadering van de Raadscommissie van donderdag 21 juni.

Nieuws

menu