Naam van verzetsheld gaat nooit verloren - Mozaïeken van Folkert Haanstra en Louis van Roode | Meppelerdiep

In de serie Meppelerdiep speelt nostalgie een prominente rol. Actuele gebeurtenissen worden geplaatst tegen het decor van het verleden. Met foto’s van toen en nu. Vandaag: de mozaïeken van Folkert Haanstra en Louis van Roode.

Jaap Klinkers met op de achtergrond een mozaïek op de gevel van de W.F. Jonkmanschool.

Jaap Klinkers met op de achtergrond een mozaïek op de gevel van de W.F. Jonkmanschool. Foto: Daan Prest

De redding van de muurschildering uit 1963 van Folkert Haanstra in de aula van het oude gebouw van Stad & Esch heeft de pennen in beweging gezet. Het kunstwerk verplaatst naar het nieuwe schoolgebouw van Stad & Esch. Hoofdredacteur van het blad van Oud Meppel, Jaap Klinkers, schreef in het juni-nummer dat hij zich mozaïeken aan de gevels van de kleuterschool De Duiventil, de lagere W.F. Jonkmanschool nabij de huidige pabo en de protestants-christelijke kleuterschool Dreumesland aan de Colijnstraat herinnerde. De drie gebouwen hebben alle een andere bestemming gekregen.

Louis van Roode

We stapten onlangs op de fiets om op zoek te gaan naar dit cultureel erfgoed. De mozaïeken waren een ontwerp van Folkert Haanstra, zo meende Jaap Klinkers. We gingen ter plekke kijken en ontdekten dat het schoolterrein van de vroegere Jonkmanschool goed beveiligd is en omgeven met solide hekwerk. Heel toevallig kreeg Jaap Klinkers onlangs een mailtje van zijn vroegere lagere schoolvriendje Folkert jr., de zoon van de vermeende ontwerper. Folkert schrijft dat de mozaïeken (behalve die van Dreumesland) niet van zijn vader zijn. Van wie dan wel?

Jaap Klinkers verzond een mailtje naar Thijs Rinsema. Kenner bij uitstek van het Meppeler cultureel erfgoed. Het antwoord kwam snel. ‘Wandmozaïek van voorheen W.F. Jonkmanschool en kleuterschool De Duiventil zijn van de hand van de kunstenaar Louis van Roode. Ook de mozaïek van de pabo is van hem.’ Herinneringen kunnen zoet zijn, maar ook losgeraakt van de toenmalige werkelijkheid.

Louis van Roode was beeldhouwer, graficus en kunstschilder. Hij studeerde aan de Academie van Beeldende Kunst in Rotterdam. Na de oorlog was Van Roode betrokken bij diverse wederopbouwprojecten van Rotterdam. Zijn samenwerking met architecten Evert en Herman Kraaijvanger leverde hem meerdere opdrachten op voor monumentale versieringen aan gebouwen, zoals het mozaïek aan het Holbeinhuis in Rotterdam. Hij tekende dus ook voor de mozaïeken in Meppel.

Verzet

De voormalige W.F. Jonkmanschool is vernoemd naar Willem Frederik Jonkman (Foxhol, 10 november 1893) die in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol in het verzet speelde. Jonkman, verzetsschuilnaam ‘Van Douwen’, was hoofd van een lagere school in Meeden en later leraar op de Kweekschool in Meppel. Hij raakte betrokken bij het verzet toen hij in 1941 gevraagd werd door Albert van Spijker om een van de wijkcommandanten van het verzet in Meppel te worden.

Hij was later de lokale leider van de Ordedienst. Hij was betrokken bij verschillende verzetsacties. Door een bizar toeval mondde de vlucht van een lid van het plaatselijk verzet uit in een drama. Er ging niet eens een ernstige overtreding aan vooraf: na spertijd op straat. Er volgde niettemin een inval in het huis van kweekschoolleraar Jonkman. De vondst van een lijst ordedienstleden was rampzalig. Jonkman werd gearresteerd en werd gedeporteerd naar concentratiekamp Buchenwald, waar hij op 18 maart 1945 bezweek.

Herman Jansen vult het levensverhaal van W.F. Jonkman aan. Hij werkte vanaf 1926 als leraar Frans, opvoedkunde, zang en handenarbeid op de Kweekschool aan de Heerengracht. Op 1 januari 1937 werd hij adjunct-directeur. Hij zat net als directeur Jelmer van der Meulen en ook een aantal studenten in het verzet. Op 17 februari 1944 dook Jelmer van der Meulen onder in Utrecht. Een dag later, op 18 februari 1944, werd Jonkman gearresteerd. Op 13 oktober 1944 werd het gebouw aan de Heerengracht door de Duitsers gevorderd.

In memoriam

Herman Jansen: „Er is veel meer over te schrijven, ook al omdat in maart 1946 een speciaal in memoriam is uitgegeven door de leraren en leerlingen van de Kweekschool ter nagedachtenis aan de in het verzet omgekomen studenten Hidde Jan Rijkeboer, Jan Schrotenboer en Hylle de Vries en de adjunct-directeur Willem Frederik Jonkman. Er werd toen ook het ‘Jonkmanfonds’ opgericht. Dat bestaat nog steeds. De latere lagere school naast het nieuwe gebouw van de Kweekschool, later p.a. (in 1956 geopend), pabo en Hogeschool Drenthe, kreeg de naam Jonkmanschool.’’

De stadsgidsen van Oud Meppel lopen tijdens de jaarlijkse bevrijdingswandeling altijd door het Wilhelminapark om stil te staan bij de vroegere woning van Jonkman. Daar woont nu Hendrik Snel. Hij vertelt dan over Jonkman.

Volgende week een vervolg en ook de muurschildering in De Duiventil, geïnspireerd door Stien Eelsingh, verdient in de komende afleveringen een toelichting. (Met dank voor de reacties).