Blokzijl kreeg in 1672 stadsrechten, die in 1675 werden ingetrokken. 'Ik denk niet dat wij volgend jaar actie gaan voeren om ze terug te krijgen'

Blokzijl viert volgend jaar dat het 350 jaar geleden, in 1672, stadsrechten kreeg van Willem III. Het is een feest met een bijsmaak, want in 1675 werden de rechten weer ingetrokken. Deze historische onrechtvaardigheid ligt de Blokzijligers al 349 jaar zwaar op de maag. Moet dit niet eens rechtgetrokken worden?

De haven van het stadje/dorp Blokzijl.

De haven van het stadje/dorp Blokzijl. Willem Braam

Hoe het feest precies plaats gaat vinden, is nog niet helemaal duidelijk, maar dat de Blokzijligers er wat aan gaan doen, is zeker. Een werkgroep zag al het levenslicht. Overigens gebeurt dat ook in de rest van ons land.

1672 is een jaar, wat een vaste plek heeft gekregen in de vaderlandse geschiedenis. Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen verklaarden de republiek in 1672 de oorlog. Het grootste leger van Europa sinds de Romeinen stond voor de deur. Volgend jaar dus 350 jaar geleden.

Het originele document was jarenlang spoorloos

Het stadje - of eigenlijk dus dorp - Blokzijl kampt dus al eeuwen met een trauma, een gemis, een onrechtvaardigheid. Maar het wordt nog erger, want het document van stadhouder Willem III, waarop de stadsrechten van de stad staan, ligt in het Belastingmuseum in Rotterdam. Plaatselijk museum Het Gildenhuys moet het met een armzalige kopie doen.

Het originele document was jarenlang spoorloos. Tot medewerkers van de gemeente Steenwijkerland uitvonden dat de originele stadsrechten in het bezit waren van het Belastingmuseum in Rotterdam. Die maakte een reproductie voor het plaatselijke museum, terwijl daar natuurlijk het origineel thuishoort.

Geloof speelt een belangrijke rol

Het is een bizar verhaal, waarbij het geloof een belangrijke rol speelt. Het waren namelijk de vermaledijde Munsterse soldaten van de bisschop van Munster die Blokzijl bezetten. „Op 23 augustus 1672 wist Blokzijl als eerste plaats in Overijssel het leger van de bisschop van Münster te verdrijven. Voor deze dappere daad beloonde prins Willem III het plaatsje met uitgebreide stadsrechten. In Blokzijl wordt nog steeds gesproken over een glorieus rampjaar”, zegt Martin van der Linde, regiohistoricus Noordwest-Overijssel bij de IJsselacademie. Hij zet bijna dagelijks historische feiten op twitter. Deze week maakte hij gewag van het feit dat Blokzijl deze maand 349 jaar geleden stadsrechten kreeg, maar ze drie jaar later alweer kwijtraakte. „Het is mooie regiogeschiedenis.”

De drost van Vollenhove die tot dan toe over Blokzijl ging was woest over de stadsrechten voor de Blokzijligers in 1672. Ook de Staten van Overijssel vonden de actie van de prins belachelijk, want andere steden als Kampen en Vollenhove zouden benadeeld worden. Al eerder stak Overijssel een stokje voor stadse privileges voor Blokzijl. In 1589 en 1610 verleende prins Maurits Blokzijl al rechten, maar de Staten van Overijssel voelden zich gepasseerd en draaiden deze terug. In 1672 moesten de Staten tandenknarsend de uitgebreide stadsrechten van Willem III alsnog accepteren.

Grenzen afbakenen met palen

Meteen ging Blokzijl zich als een stad gedragen, dat wil zeggen het duldde geen enkele inbreuk op de rechten. De regering van Blokzijl nam het bewind over de zijlen (sluizen) over en stond niet langer toe dat andere overheden in haar rechtsgebied heffingen inden. Het stadsbestuur bakende zelfs fysiek de grenzen af met palen.

Deze brutaliteit wekte hevige beroering bij de gedupeerden in Zwolle en bij het stadsbestuur van Vollenhove. Zij begonnen samen een sterke lobby die de prins ertoe moest brengen het stadsrecht van Blokzijl weer in te trekken. Dat lukte in 1675, en met een apart besluit werden Blokzijl, Kuinderdijk en Baarlo weer onder het schoutambt Vollenhove gebracht. Na 2,5 jaar hield Blokzijl weer op een stad te zijn. Tot grote verbijstering van de Blokzijligers die sindsdien hun dorp steevast ‘stad’ noemen.

Marie Doosje die betrokken is bij de Stichting Oud Blokzijl en bij museum Het Gildenhuys, leidt al jaren toeristen rond. Dit verhaal komt altijd ter sprake. „Ik denk niet dat wij volgend jaar actie gaan voeren om de stadsrechten en het originele document terug te krijgen”, glimlacht ze. „Het zou wellicht een ludieke actie zijn, dat wel. Het verhaal van de afgepakte stadsrechten klopt als een bus en Blokzijl een dorp noemen, ligt hier uiterst gevoelig. Je hoort het mij niet doen. We zijn een stad, met gestolen rechten.”