Bommentapijt in Havelte. 'Meer bommen gegooid dan op Rotterdam. De kans dat zo’n ding afgaat is er altijd'

In het Holtingerveld bij Havelte liggen vermoedelijk nog tientallen zware explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. Op het vliegveld Havelte werden tussen 1944 en 1945 bijna 5300 bommen gegooid, meer dan op Rotterdam in mei 1940.

Ter illustratie: Amerikaanse B-17's gooien bommen over Meudon, in Frankrijk 1943.

Ter illustratie: Amerikaanse B-17's gooien bommen over Meudon, in Frankrijk 1943. Foto: Shutterstock

Niemand in het Drentse dorp die raar opkijkt als in het Holtingerveld een ‘blindganger’ gevonden wordt, een explosief dat niet is afgegaan op het bedoelde moment. In het gebied zijn veel bommen gevonden, in de oorlog afgeworpen door de geallieerden om de voormalige Fliegerhorst Havelte plat te gooien. Niet ver van het dorp lieten de Duitsers in de oorlog een vliegveld aanleggen, met alles erop en eraan.

Spontaan exploderen

Deze week nog ontdekte schaapherder Jelle Kootstra een Britse brisantbom van 500 pond, vlak bij de ingang van de Johannes Postkazerne. Wat dan meteen opvalt, is de bloedserieuze opstelling van de Explosieve Opruimingsdienst Defensie (EOD). Er wordt wel eens gedacht dat oude bommen vanwege het verroeste uiterlijk ongevaarlijk zijn, maar het tegendeel is waar, waarschuwt de EOD.

Explosieven kunnen spontaan tot detonatie komen door het verouderingsproces van het ontstekingsmechanisme. „De springstof die in de bommen zit veroudert wel, maar verliest niets aan kracht of werkzaamheid”, zegt een EOD-woordvoerder. Meestal blijven de explosieven in de grond zitten, maar soms ook niet. In 2009 sloeg zo’n oude bom een diepe krater in de grond bij de voormalige snelbootbunker in IJmuiden. Ook in Duitsland gebeurt het nog jaarlijks dat een blindganger opeens explodeert.

Tientallen bommen in Havelte

Lopen bezoekers in het Holtingerveld dan risico? Het kan, zegt de EOD. „Maar in Nederland zijn gelukkig niet veel voorbeelden van spontaan gedetoneerde bommen.” Ook schaapherder Kootstra weet dat oude bommen niet ongevaarlijk zijn. „De kans is er altijd dat zo’n ding afgaat.” De herder verdiepte zich de afgelopen jaren in het vliegveld Havelte, aangewakkerd door allerlei oorlogsvondsten in het Holtingerveld. Volgens hem liggen er nog tientallen explosieven in het natuurgebied.

 

Niet verwonderlijk. Vliegveld Havelte werd tweemaal zwaar gebombardeerd. Alleen al op 24 maart 1945 gooiden 117 Amerikaanse B17-bommenwerpers 4281 brisantbommen, variërend van 100 tot 500 pond, op het vliegveld. Wat restte was een gatenkaas van jewelste. In totaal vielen bijna 5300 bommen op het vliegveld Havelte. Die explodeerden niet allemaal. Vaak wordt aangenomen dat 10 procent van afgeworpen bommen niet tot ontploffing komt.

Veel blindgangers opgespoord

Veel blindgangers zijn direct na de oorlog al opgespoord. Eigenlijk is in Havelte altijd gezocht naar explosieven. Voor het laatst in 2011, voor de realisatie van toegangspoort Holtingerveld. Maar ook tussen 1989 en 1993 is het gebied rondom het vliegveld minutieus uitgekamd, toen als bodemonderzoek voor de tweede fase van nieuwbouwwijk De Meerkamp. In deze wijk zijn veel huizen gebouwd op bomkraters.

Havelters zijn dus wel wat explosief geweld gewend. Door de jaren heen kwam het wel eens voor dat omwonenden hun huis moesten verlaten als een gevonden exemplaar tot ontploffing werd gebracht. Zo moesten bewoners van De Meerkamp in 2011 of binnenblijven of de wijk uit zijn voor de detonatie van zo’n loeizwaar gevaarte. Of de wijk ook ontruimd moet worden bij de jongste vondst van Kootstra, een zware jongen van vijfhonderd pond, lijkt onwaarschijnlijk gezien de afstand tot de vindplaats van bom.

De EOD is er nog niet uit of de bom ter plaatse tot ontploffing wordt gebracht of dat deze moet worden overgebracht naar een andere locatie. Maar ook na opruiming van dit explosief zal het nog wel even duren voordat bommentapijt Havelte helemaal schoon is geveegd.