Jacob Kuiper: 'De Perseïden komen er aan! Vallende sterren op 11, 12 en 13 augustus' | Zicht op het weer... en meer

Ieder jaar rond 12 augustus kunnen we vallende sterren zien. Het zijn kortdurende lichtsporen die ontstaan wanneer kleine buitenaardse stofjes de dampkring binnendringen en daar verbranden. Die stofdeeltjes zijn afkomstig van komeet 109P/Swift-Tuttle, die zelf één keer in 133 jaar rond de zon draait.

Pas laat in de avond verschijnen de eerste vallende sterren. Ze ontvluchten een punt aan de noordoostelijke hemel. Om drie uur ‘s nachts zijn het er dan veel meer.

Pas laat in de avond verschijnen de eerste vallende sterren. Ze ontvluchten een punt aan de noordoostelijke hemel. Om drie uur ‘s nachts zijn het er dan veel meer. Bron: Stellarium/Weather Pictures International

Ieder jaar passeert de Aarde in augustus de komeetbaan. Swift-Tuttle is dus meestal ver van ons verwijderd, maar langs zijn hele baan blijft wel wat stof achter waardoor we dan steeds meteoren kunnen zien, zoals de lichtsporen officieel worden genoemd.

De wolk stof die de komeet heeft achtergelaten, is zo groot dat de aarde een paar weken nodig heeft om er volledig doorheen te gaan. Daarom zijn er niet alleen op 11, 12 en 13 augustus meteoren te zien, maar al ruim een week ervoor en ook nog wel een week daarna. Alleen zijn het er dan wel veel minder.

De stofjes zijn vaak niet groter dan een zandkorrel, maar hun snelheid is erg hoog, tegen de 70 kilometer per seconde. De stofjes in deze komeetbaan zijn nooit groot genoeg om nog een klein restant over te houden dat op aarde in zou kunnen slaan. We hoeven daar dus niet bang voor te zijn.

Open terrein met vrij zicht naar de horizon ideaal

Voordat het stofkorreltje de atmosfeer binnendringt, weerkaatst het praktisch geen licht, waardoor we het van tevoren niet zien naderen. Het is dus altijd verrassend op welke plaats aan de hemel de vallende ster verschijnt. Om de kans om er een te zien zo groot mogelijk te maken, is een open terrein met vrij zicht naar de horizon ideaal. Als er dan ook geen storende lichtbronnen (lantaarnpalen, reclameverlichting etc.) in de buurt zijn, is dat nog beter. Dit jaar zal de maan in ieder geval nauwelijks storen, want die is al bijna onder als de eerste meteoren laat in de avond verschijnen.

De meteoren zijn maar enkele tienden van een seconde zichtbaar. Blijf daarom bij het waarnemen alleen een bepaald stuk van de hemel continu in de gaten houden. De blik voortdurend langs de hemel heen en weer bewegen heeft weinig zin. Het kan soms wel een paar minuten duren voordat er eentje komt, maar soms zijn er meerdere binnen een minuut te zien.

De eerste meteoren hebben vaak mooie lange sporen

Hoe later in de nacht, hoe meer vallende sterren er verschijnen. Dat heeft bij deze meteorenzwerm alles te maken met de zogenaamde ‘radiant’. Alle meteoren lijken uit een bepaald punt aan de hemel te komen. Dat punt heet de radiant, het ontvluchtpunt. Ze schieten daarna in alle richtingen. Het ontvluchtpunt van de augustusmeteoren ligt in het sterrenbeeld Perseus en daarom noemen we deze zwerm de Perseïden. De Perseïdenradiant ligt pas ‘s avonds na half elf hoog genoeg boven de Nederlandse horizon om daar meteoren uit te zien komen. Naarmate we later kijken, komt het ontvluchtpunt steeds hoger aan de hemel te staan.

Om 3 uur ‘s nachts is dat vrij hoog aan de oostelijke hemel. Het aantal meteoren dat we dan kunnen zien, stijgt aanmerkelijk, maar de lengte van de sporen is een stuk korter. Zien we er vanaf 11 uur ‘s avonds misschien 1 per 5 minuten, om 2 uur ‘s nachts loopt dat op tot wel 1 per minuut. Nu maar hopen dat het weer een beetje mee wil werken om de meteoren te zien. Is het op een avond te bewolkt dan zijn er altijd nog nieuwe kansen op een volgende avond.