Jakobskruiskruid in perspectief | Opinie

Jacobskruiskruid. Foto: LTO Noord

De kranten staan weer vol met persberichten over Jakobskruiskruid en ze worden in iedere regionale krant herhaald. Er is nog nooit zo’n hetze geweest naar een van de vele giftige planten in Nederland. Esther Hegt, initiatiefnemer van de website www.jakobskruiskruid.com voorziet de berichten van een kanttekening.

Onverklaarbare sterftegevallen worden aan Jakobskruiskruid geweten in plaats van de oorzaak te achterhalen. Er worden veel aannames gedaan, maar er zijn geen sterftecijfers bekend die te wijten zijn aan Jakobskruiskruid.

Wereldwijd zijn er zo’n 6000 plantensoorten die Pyrrolizidine alkaloïden (PA’s) bevatten. In Nederland bijvoorbeeld Gewone smeerwortel ( Symphytum officinale ), Groot Hoefblad ( Petasites hybridus) , Klein Hoefblad ( Tussilago farfara) en Slangenkruid ( Echium vulgare) en er zullen er nog veel meer zijn. Maar buiten PA-bevattende planten zijn er natuurlijk nog veel meer giftige planten en stoffen.

Selffulfilling prophecy

De verschijnselen van Kruiskruidvergiftiging zijn niet erg specifiek, de symptomen tonen vaak alleen aan dat er sprake van schade aan de lever is. Maar dat kan vele oorzaken kan hebben, zoals geboorteafwijkingen, ontstekingen die door bacteriën en virussen veroorzaakt zijn en parasieten, mycotoxines zoals fumonisin etc. Maar deze leverschade kan ook door andere PA-bevattende planten dan Jakobskruiskruid veroorzaakt zijn.

In het Verenigd Koninkrijk zijn na jaren van giswerk en paniekverhalen in 2014 heel grote enquêtes gehouden onder pathologielabs, (BEVA) dierenartsen, het department of rural affairs (DEFRA) en de British horse society . Uit de enorme hoeveelheid data bleek dat een vergiftiging met Jakobskruiskruid zelden voorkomt. Wij zouden ook van enquêtes kunnen leren, maar dan moeten we dit ook wel willen en er in investeren.

Professor A. Durham heeft de uitkomsten uit die al die data geanalyseerd en noemde een vergiftiging door Jakobskruiskruid zelfs een selffulfilling prophecy . Er waren wel slachtoffers, maar ook veel vermoedens van een vergiftiging die bij autopsie een hele andere uitkomst lieten zien. Symptomen tonen alleen aan dat er sprake van schade aan de lever is. Wel geeft een PA-vergiftiging een specifiek beeld van de afwijkingen in de lever.

Maaien, frezen en uitsteken verstoort de bodem en dat is nou precies wat Jakobskruiskruid graag wil: een open zode

Vanuit het perspectief van Jakobskruiskruid is iedere bodemverstoring een goede kans waar de plant gebruik van kan maken, het is een pionier die graag in die verstoorde plekken groeit. Omdat de bodem niet van kale plekken houdt, lost de natuur dat op door bijvoorbeeld Jakobskruiskruid de kans te geven, zo repareert de natuur de open zode.

Door bodemverstoring kunnen er ook weer eerder begraven zaden naar de oppervlakte komen, plus dat uit kleine wortelrestjes nieuwe (soms wel meerdere) planten gaan groeien. Er is bekend dat als je bijvoorbeeld helemaal niets doet er bacteriën en schimmels in de grond hun werk gaan doen en de grond op den duur ongeschikt maken voor planten zoals Jakobskruiskruid, er treedt dan een soort ‘aardappelmoeheid’ op, die de grond ongeschikt maakt voor Jakobskruiskruid en er komen andere planten voor in de plaats.

Een dichte zode geeft begraven zaden geen kans

Op agrarisch onderhouden land voelt Jakobskruiskruid zich helemaal niet thuis, van zich verspreidende zaden zal een dichte zode geen last hebben. Bermen echter wel, maaien heeft dus geen enkel nut. Zaden hebben kleine weerhaakjes zodat zaden in de vacht van dieren, maar ook via vogels vervoerd kan worden. Ook de mens kan door de plant als ‘vervoermiddel’ gebruikt worden. Treinen en auto’s zorgen voor windverplaatsing en zand dat voor de aanleg van infrastructuur of bebouwing gebruikt wordt komt vaak van elders en kan zaden van Jakobskruiskruid bevatten. Men kan dus lopen mopperen maar helpen zal het niet, net zomin als de roep om meer te maaien.

Jakobskruiskruid is een belangrijk onderdeel van onze inheemse flora en belangrijk voor de fauna, de angst voor de vergiftiging voor paarden en vee hebben geleid tot veel verkeerde informatie. Laten we daar eerst eens mee stoppen.

Belangrijke waardplant

Jakobskruiskruid is een belangrijke plant voor insecten. Maar voor paarden (en ander vee ) kan het gevaarlijk zijn. In verse vorm grazen de dieren er omheen en schakelen daardoor de concurrerende planten uit. De plant hoort echter niet in hooi. In een goed agrarisch onderhouden hooiland is er een dichte zode omdat de opbrengst hoog moet zijn. Dit is ook mogelijk voor paardenhooi, al zij hebben wel gevarieerder hooi met een laag suikergehalte nodig, dus geen Engels raaigras.

Jakobskruiskruid is heel belangrijk voor de biodiversiteit; minstens 30 soorten insecten en 14 schimmelsoorten zijn helemaal afhankelijk van de plant, ze zijn specialisten – ze voeden zich ermee en kunnen niet overleven zonder de plant. De bekendste is de St. Jacobsvlinder ( Tyria jacobaeae ) die geheel afhankelijk is van Jakobskruiskruid. Maar er zijn ook verschillende kevers, zweefvliegen, muggen, bladluis, trips, mijten en diverse andere vliegen en micro-motten die afhankelijk zijn van de plant.

Meer uitgebreide informatie over gespecialiseerde fauna van Jakobskruiskruid vind je op de website Ragwort Insect Fauna in detail

Maar de veehouder heeft ook een eigen verantwoordelijkheid en waarom zou die boven het algemeen belang gaan? De insectenstand is dramatisch achteruit gekelderd met 70% en daarvoor moeten echt maatregelen getroffen worden. En Jakobskruiskruid is daarin een belangrijke speler gezien het grote aantal insecten dat die plant gebruikt.


Esther Hegt,
initiatiefnemer van de website
Jakobskruiskruid, Feiten en fabels .