Kunstenaar Harm Prinsen: Meester van de verbeelding. 'Alles draait om de vonk in mijn hoofd’

Galerie Steenwijk opent vrijdag een nieuwe tentoonstelling: Passie van Prinsen. Te zien zijn absurdistische schilderijen van Harm Prinsen uit Zuidveen. Tijd voor een nadere kennismaking met deze fantasierijke kunstenaar.

Harm en Harma Prinsen in hun beeldentuin.

Harm en Harma Prinsen in hun beeldentuin. Foto: Martijn Bijzitter

Generaties schoolkinderen uit Steenwijk groeiden op met de spectaculaire bordtekeningen van meester Harm Prinsen. Toen het schoolbord onder druk van onderwijsvernieuwingen vervangen werd door een beeldscherm, kwam er een einde aan de gestage stroom buitenissige en sprookjesachtige voorstellingen die de fantasie van de basisschoolleerlingen prikkelden. Prinsen was een onderwijsman in hart en nieren. Met zijn vrouw Harma (die lange tijd op dezelfde school werkte) maakte hij jonge Steenwijkers wereldwijs. Hij leerde hen van alles over sterrenkunde en wakkerde hun fantasie aan met bordtekeningen die hen meevoerden op golven van verbeelding.

Inmiddels is de timmermanszoon, die in 1947 geboren werd in Wetering gepensioneerd, maar zijn fantasie blijft een voortdurende stroom enerverende beelden produceren. De beeldenstroom in zijn hoofd wordt omgezet in surrealistische schilderijen en honderden oogstrelende, overrompelende betonnen beelden die zijn tuin bevolken. „Het gaat mij vooral om het doen”, benadrukt de kunstenaar. „Ik ben niet ambitieus. Nooit geweest. Ik streef geen roem na in de kunstwereld. Alles draait om de vonk in mijn hoofd en de vertaling daarvan in krachtige beelden. Ik heb mijn hele leven geschilderd en getekend. In feite ben ik autodidact. Mijn keuze voor de kweekschool stond al vroeg vast en ik heb daar nooit berouw van gehad.”

Angkor Wat

Harm Prinsen is een bescheiden en beminnelijke man. Tijdens het gesprek kijkt hij even de kat uit de boom, maar al snel komt hij op stoom en dendert hij in een prettig tempo door. De ene anekdote volgt op de andere. Soms figureren oud-leerlingen in de verhalen van een erudiete man die gepokt en gemazeld is door het leven en die geen genoegen neemt met de alledaagse werkelijkheid. Hoewel het dagelijks leven in zijn omgeving als een gestage onderstroom door zijn werk loopt, creëert hij een wonderlijke mix met beeldelementen en ervaringen uit onbekende belevingsgebieden.

De kunstenaar uit Zuidveen kent het leven in Noordwest Overijssel als geen ander. Vanuit zijn idyllisch gelegen woonboerderij kan hij in de verte de kerktoren van Steenwijk zien: de stad waar hij als kind uit het geïsoleerde dorpje Wetering kennismaakte met de naoorlogse vernieuwingen. In zijn schilderijen en beelden komen herinneringen aan die tijd terug, maar hij mengt fictie met feiten. Dat levert surrealistische, absurdistische, nostalgische en sprookjesachtige taferelen op. Zijn kunst valt onder de noemer ‘fantastisch realisme’. Ook elementen uit het meta-realisme van Johfra zijn terug te vinden. Wie door de spectaculaire beeldentuin wandelt, kan niet om een vergelijking met de legendarische bouwsels in het Cambodjaanse Angkor Wat heen.

Vieze sokken

„Kijk, hier zie je vieze sokken hangen die in beton gegoten zijn. Ze verwijzen naar de sokken die Harma hier vroeger liet drogen”, vertelt de kunstenaar. Af en toe maakt hij de bezoeker attent op de vele saillante details in zijn werk. „Hier zie je vogels in aanbidding. En dit beeld refereert aan de Farizeeërs. Ik maak overal verhaaltjes van. Eigenlijk stelt het geen moer voor. Het gaat mij vooral om de lol die ik er zelf in heb”, relativeert hij.

Prinsen is een rasechte verhalenverteller: een machine die ludieke en alternatieve beelden genereert. In zijn tuin en in zijn atelier, in de woonkamer, de keuken en zelfs op het toilet tuimelen de lichtvoetige of geëngageerde verhalen over elkaar heen. Zo wordt het vellen van woudreizen met een motorzaag van kritische kanttekeningen voorzien. De aankondiging van het lijden van Christus, zijn kruisiging, dood en wederopstanding worden toegepast op de treurige toestand van de natuur. In andere kunstwerken refereren eieren aan de geboorte. Ze gaan vaak gepaard met verwijzingen naar de dood. De zondagsheiliging in Wetering wordt geschonden door dagjesmensen in fluisterbootjes die lak hebben aan religieuze tradities. Heilige huisjes sneuvelen overal in Prinsens werk. Hij laat zijn fantasie los op Freud en verenigt de sprookjesschrijvers Dickens en Andersen. Koeien fungeren als metaforen voor macht en geloof. Charlie Chaplin, Laurel & Hardy en Buster Keaton symboliseren eendrachtig de humor met eeuwigheidswaarde. Zelfs het Oekraïne-referendum komt voorbij in een kunstwerk.

Beeldentuin als bezigheidstherapie

Ook zien we een jongen die over het water naar Giethoorn wil lopen, populisten die de macht willen grijpen en kinderen die de zee ontdekken. Schelpen, trollen, vogels, slangen, vissen, monsters, geblinddoekte krijgers en varkens onderstrepen de ongebreidelde fantasie van de kunstenaar die zijn huis en tuin heeft opengesteld voor alles en iedereen die anders is. Graven komen voor naast altaren. Gemetselde voetstukken zijn de dragers van vreemde figuren die de hoofdrol spelen in een domein dat de ‘meester van de relativering’ typeert.

De schilderijen zijn bij velen bekender dan de beeldentuin. Prinsen ziet de tuin vooral als afleiding. „Een soort bezigheidstherapie met als praktische bijkomstigheid dat waar een beeld staat geen gras hoeft te worden gemaaid”, zegt hij schertsend. Toch reikt zijn roem tot ver over de landsgrenzen. Nieuwsgierige buitenlanders belanden via een bezoek aan Giethoorn nog wel eens in de tuin van Prinsen. Ze zijn er lyrisch en lovend over. ‘Wat een genot om jullie tuin te zien!’ schrijft een toerist uit Israël in het gastenboek. ‘Dank voor dit aardse paradijs’, laat een vrouw uit Mexico weten. Zelfs toeristen uit Sri Lanka wisten de tuin te vinden. Harm en Harma Prinsen ontvangen iedereen met open armen. Ze doen dat met de bescheidenheid en passie die hen eigen is.

Tentoonstelling: Passie van Prinsen, 24 juni t/m 17 juli in Galerie Steenwijk.

Komende zomer wordt de beeldentuin in Zuidveen enkele keren opengesteld voor publiek. Info: www.galeriesteenwijk.nl .